Thuốc được sử dụng trong điều trị táo bón ở người cao tuổi

Chuyên gia viết bài: TTƯT.TS.BS. Lê Thị Tuyết Phượng

Trưởng khoa Nội tiêu hóa Bệnh viện Nhân dân 115

Ngày cập nhật: 27/4/2024

Với tốc độ già hóa dân số ngày nay, táo bón là vấn đề ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe người cao tuổi và cần được quan tâm hơn. Điều trị táo bón ở người cao tuổi đòi hỏi sự cẩn trọng, đặc biệt với những người nhiều bệnh nền (Đọc thêm: Điều trị táo bón ở người cao tuổi có bệnh nền). 

Trong bài viết này chúng ta sẽ đào sâu vào các thuốc thường dùng trong điều trị táo bón ở người cao tuổi

1. Chất tạo khối

Chất tạo khối: methylcellulose, canxi polycarbophil,..là các polysaccharid, các dẫn xuất cellulose tự nhiên hoặc tổng hợp có tác dụng nhuận tràng bằng cách hấp thụ nước và tăng khối lượng phân, giúp tạo ra các cơn co thắt trong ruột. Tác dụng phụ phổ biến là đầy hơi hoặc đau bụng.

2. Thuốc trị táo bón theo cơ chế hút giữ nước, làm mềm phân

• Lactulose: hiệu quả trong cải thiện tần suất và độ đặc của phân, phù hợp sử dụng lâu dài cho bệnh nhân táo bón mạn tính, táo bón ở người cao tuổi. Lactulose đến ruột ở dạng không đổi được vi khuẩn phân hủy thành acid béo chuỗi ngắn, giảm pH ruột, tăng áp lực thẩm thấu, giữ nước trong lòng ruột, giúp làm mềm phân. Lactulose không làm tăng đường huyết, sử dụng được cho bệnh nhân đái tháo đường. Có thể sử dụng để điều trị táo bón cho các đối tượng trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ có thai, cho con bú, suy thận, suy gan, đái tháo đường,..

• Magnesi hydroxyd thẩm thấu giữ lại chất lỏng, làm căng đại tràng và tăng nhu động, thúc đẩy làm rỗng ruột, lưu ý tăng magne huyết khi dùng thuốc, chủ yếu gặp ở bệnh nhân suy thận.
• Polyethylene glycol là chất không hấp thụ, không chuyển hóa, hiệu quả trong táo bón mạn tính, tuy nhiên ảnh hưởng lâu dài chưa được nghiên cứu rõ ràng. 
• Natri phosphate: tháng 1 năm 2014 FDA cảnh báo có thể gây hại nghiêm trọng cho thận và tim và trong một số trường hợp có thể gây tử vong, sử dụng nhiều hơn liều khuyến cáo gây mất nước điện giải nghiêm trọng, nguy cơ cao ở bệnh nhân trên 55 tuổi; bệnh nhân bị mất nước; bệnh nhân bệnh thận, tắc ruột, viêm ruột; đang sử dụng các loại thuốc có ảnh hưởng đến chức năng thận.

3. Chất diện hoạt làm mềm phân (muối docusat,…)

Bổ sung nước vào phân, giúp giảm sức căng bề mặt của phân, cho phép nước dễ đi vào phân hơn, dễ sử dụng nhưng mất tác dụng khi sử dụng lâu dài, thường để dự phòng ngắn hạn (sau phẫu thuật).

4. Chất bôi trơn (dầu khoáng,…)

Tác dụng nhanh: bao phủ phân, giúp phân dễ dàng đi qua ruột, thường chỉ sử dụng để kiểm soát táo bón cấp tính hoặc bán cấp. Sử dụng lâu dài nguy cơ viêm phổi do lipid, tăng sản lympho, thiếu vitamin A, D, E và K.

5. Nhuận tràng kích thích (bisacodyl,…)

Tác động trực tiếp lên niêm mạc ruột hoặc đám rối thần kinh, kích thích tăng nhu động ruột.

Nhóm này không thích hợp để điều trị táo bón mạn tính, táo bón ở người cao tuổi. Uống liên tục kéo dài có thể gây mất nước, hạ kali máu, mất trương lực ruột, tổn thương niêm mạc ruột, bệnh ruột mất protein, lệ thuộc thuốc,…

Xem thêm:

• Hiểu và kiểm soát táo bón
• Làm thế nào để quản lý táo bón ở người cao tuổi
• Vì sao táo bón tái đi tái lại ở người cao tuổi? Giải đáp từ chuyên gia