Người cao tuổi kém tiêu hóa thì phải làm sao?

Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS Lâm Việt Trung

Phó giám đốc phụ trách chuyên môn, Bệnh viện Chợ Rẫy. Phó chủ tịch Hội Nuôi Dưỡng Đường Tĩnh Mạch và Đường Tiêu Hóa Việt Nam (VietSPEN). Phó Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại tổng quát, Trường Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Nguyên Trưởng khoa ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Chợ Rẫy

Ngày cập nhật: 18/06/2026

Có những bữa cơm không còn ngon như trước, bụng thì đau và đầy, người thì mệt và sụt cân… mà không biết vì sao. Tôi đã gặp rất nhiều người cao tuổi than phiền như vậy – và nguyên nhân hóa ra lại đến từ một “nhà máy men” trong cơ thể đang yếu dần đi theo tuổi tác. Đó chính là tuyến tụy, khi suy giảm chức năng sẽ dẫn đến thiếu men tụy – một tình trạng âm thầm nhưng ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe tiêu hóa.

1. Tỷ lệ thiếu men tụy gia tăng khi tuổi càng cao

Càng lớn tuổi, tuyến tụy – nơi sản sinh ra các men tiêu hóa giúp cơ thể hấp thu chất béo, tinh bột, đạm – càng dễ bị teo nhỏ, xơ hóa, dẫn đến giảm tiết men. Điều này khiến việc tiêu hóa trở nên khó khăn hơn, chậm hấp thu, thậm chí là suy dinh dưỡng. Theo một số nghiên cứu, có đến 1/5 người cao tuổi khoẻ mạnh bị thiếu men tụy. 

2. Triệu chứng thiếu men tụy ở người lớn tuổi

Một điều đáng lo là rất nhiều triệu chứng của thiếu men tụy ở người lớn tuổi dễ bị bỏ qua vì nghĩ đơn giản là “già rồi thì phải thế”, hoặc đổ lỗi cho thay đổi hệ vi sinh đường ruột. Trong khi đó, tình trạng thiếu men tụy lại là một nguyên nhân tiềm ẩn, và có thể cải thiện nếu điều trị kịp thời. 

Các dấu hiệu thường gặp như:

• Đầy bụng, chướng hơi: Cảm giác bụng căng, khó chịu sau khi ăn, hay bị ợ hơi hoặc xì hơi nhiều hơn bình thường.

• Tiêu chảy hoặc phân mỡ: Phân lỏng, nhiều nước, có thể nổi trên mặt nước, màu nhạt, có mùi hôi và khó rửa sạch do chứa nhiều mỡ chưa tiêu hóa hết.

• Sụt cân không chủ ý: Dù ăn uống bình thường nhưng vẫn bị giảm cân.

• Mệt mỏi, yếu sức: Do thiếu năng lượng và các vitamin quan trọng, người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi, giảm sức lực.

• Thiếu vitamin tan trong dầu (A, D, E, K): Có thể gây ra các vấn đề như nhìn kém về đêm (thiếu vitamin A), đau nhức xương hoặc dễ gãy xương (thiếu vitamin D), dễ bầm tím hoặc chảy máu (thiếu vitamin K), tê bì tay chân (thiếu vitamin E).

• Nếu kéo dài, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, giảm cơ, yếu cơ.

Các triệu chứng này thường âm thầm, không rõ ràng nên dễ nhầm với những bệnh tiêu hóa khác. Chúng tôi luôn khuyên người lớn tuổi và người chăm sóc hãy lắng nghe cơ thể, đừng bỏ qua những thay đổi nhỏ. Nếu có những dấu hiệu kể trên, nên đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng– vì tiêu hoá tốt chính là nền tảng của một tuổi già khoẻ mạnh và vui sống.

3. Vì sao người lớn tuổi dễ bị thiếu men tụy?

Tuổi càng cao, tuyến tụy càng suy giảm chức năng do lão hóa – đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Ngoài ra, các bệnh như viêm tụy mạn, từng phẫu thuật tụy hoặc dạ dày, tắc ống tụy, ung thư tụy, suy tim mạn, xơ vữa động mạch, tiểu đường…cũng có thể làm giảm khả năng tiết men tụy.

4. Hậu quả thầm lặng nhưng nghiêm trọng của thiếu men tụy ở người cao tuổi

Nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách, thiếu men tụy có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. 

Trước hết là suy dinh dưỡng: Khi tụy không tiết đủ men, cơ thể hấp thu kém dẫn đến mệt mỏi, sụt cân, yếu cơ, giảm sức đề kháng – một vòng xoắn khiến người bệnh ngày càng kiệt sức. Kế đến là thiếu hụt vitamin và khoáng chất: Thiếu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K có thể gây loãng xương, làm tăng nguy cơ gãy xương, giảm thị lực, dễ bầm tím. Những thiếu hụt này còn âm thầm làm suy yếu hệ miễn dịch, dễ dẫn đến nhiễm trùng. Rối loạn tiêu hóa kéo dài như đầy bụng, tiêu chảy, phân mỡ… khiến người bệnh ngại ăn, ăn kém, tinh thần sa sút, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng sống.

Điều đáng lo hơn cả là nguy cơ biến chứng tim mạch. Các nghiên cứu gần đây cho thấy thiếu men tụy – đặc biệt ở người lớn tuổi – làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh mạch máu do ảnh hưởng đến chuyển hóa mỡ, viêm mạn tính và stress oxy hóa. 

Tóm lại, tình trạng thiếu men tụy không chỉ gây rối loạn tiêu hóa đơn thuần, mà còn âm thầm bào mòn sức khỏe, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng, nhiễm trùng và bệnh lý tim mạch. Chúng tôi luôn khuyến khích người cao tuổi đi khám sớm khi có các triệu chứng tiêu hóa kéo dài – vì điều trị đúng lúc có thể thay đổi rất nhiều cho sức khỏe và cuộc sống về sau.

5. Thuốc bổ sung men tụy – khi nào nên dùng và dùng sao cho đúng?

Trong quá trình thăm khám, với những người bệnh lớn tuổi thiếu men tụy, than phiền về ăn không ngon, bụng khó chịu, sụt cân dù ăn uống vẫn đều đặn, và khi sức khỏe tổng thể vẫn ổn định – chúng tôi có thể cân nhắc bổ sung men tụy dạng thuốc để hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện hấp thu dinh dưỡng.

Hiện nay, liệu pháp bổ sung men tụy bằng các chế phẩm vi hạt, bao tan trong ruột được xem là hiệu quả. Dạng bào chế này giúp men tiêu hóa được giải phóng đúng nơi – ruột non – từ đó cải thiện triệu chứng và hỗ trợ người bệnh tăng cường dinh dưỡng tốt hơn, nhất là khi kết hợp cùng chế độ ăn uống phù hợp.

Liều dùng thường được khuyến nghị là khoảng 50.000 đơn vị lipase/bữa ăn chính và 25.000 đơn vị lipase/bữa nhẹ; liều có thể thay đổi dựa theo thành phần bữa ăn.

Cách dùng rất quan trọng: Uống nguyên viên, không nhai, không nghiền, và uống kèm với đủ nước ngay trong hoặc ngay sau mỗi bữa ăn (kể cả bữa phụ). Việc nhai hoặc trộn thuốc với thức ăn có thể làm hỏng lớp bao bảo vệ, khiến men tiết sớm trong miệng, không chỉ giảm hiệu quả điều trị mà còn gây kích ứng niêm mạc miệng. Một điều quan trọng là luôn đảm bảo uống đủ nước, đặc biệt là trong những giai đoạn cơ thể dễ mất nước như tiêu chảy.

Xem thêm:

• Điều trị táo bón cho người cao tuổi
• Vì sao táo bón tái đi tái lại ở người cao tuổi? Giải đáp từ chuyên gia
• Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Cách điều trị táo bón