Tiêu chảy ở trẻ em: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS. Nguyễn Anh Tuấn

Trưởng khoa Nội Tổng quát 2, Bệnh viện Nhi Đồng 1, TP. Hồ Chí Minh. Phó Chủ nhiệm Bộ môn Nhi, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo Nhân lực Y tế theo Nhu cầu xã hội, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

Ngày cập nhật: 18/06/2026

Mục lục

Tiêu chảy ở trẻ em là gì?
Những nguyên nhân gây ra tiêu chảy ở trẻ em?
Khi nào cần đưa đi khám bác sĩ ngay, khi nào có thể chăm sóc tại nhà?
Điều trị tiêu chảy cấp như thế nào?
Phụ huynh nên chăm sóc trẻ ra sao? Cách theo dõi tình trạng của trẻ?

Thân chào quý vị độc giả, trong bài viết a:care kỳ này tôi muốn chia sẻ với quý vị về bệnh tiêu chảy ở trẻ em, một vấn đề rất thường gặp, đặc biệt là ở các bé dưới 2 tuổi.

Tiêu chảy ở trẻ em là gì?

Tiêu chảy là khi bé đi ngoài phân lỏng hơn bình thường hoặc phân toàn nước trên 3 lần trong 24 giờ. Ở các nước đang phát triển như nước ta, tiêu chảy nếu kéo dài có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng như kém hấp thu, thiếu vi chất, suy dinh dưỡng; vì vậy việc hiểu rõ nguyên nhân và cách chăm sóc bé khi bị tiêu chảy là rất quan trọng.
Tiêu chảy cấp ở trẻ là khi tình trạng tiêu chảy kéo dài ít hơn 1 tuần.

Những nguyên nhân gây ra tiêu chảy ở trẻ em?

Tiêu chảy xảy ra khi cơ thể bé không hấp thụ đủ nước trong quá trình tiêu hóa hoặc khi cơ thể tiết ra quá nhiều dịch vào phân, khiến phân trở nên lỏng. Có rất nhiều nguyên nhân gây tiêu chảy, nhưng nhìn chung có thể chia thành hai nhóm chính: nhiễm trùng và không nhiễm trùng. Ở nước ta, phần lớn các trường hợp tiêu chảy ở trẻ em là do nhiễm trùng, bao gồm nhiễm virus, vi khuẩn và ký sinh trùng.

Nhiễm virus: Virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm dạ dày ruột, dẫn đến tiêu chảy. Khi bé bị viêm dạ dày ruột do virus, thường sẽ bắt đầu bằng nôn ói, rất nhanh sau đó là tiêu phân lỏng. Bé có thể kèm theo sốt nhẹ. Bệnh thường có thể kéo dài 5 đến 7 ngày.
Nhiễm khuẩn: Viêm dạ dày ruột cũng có thể do vi khuẩn gây ra. Những vi khuẩn này đôi khi liên quan đến ngộ độc thực phẩm. Khi bé bị tiêu chảy do vi khuẩn, phân có thể lẫn máu hoặc chất nhầy, và bé có thể bị sốt cao. Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, liên quan đến bữa ăn nào đó hoặc trong một đợt dịch.
Ký sinh trùng: Một số loại ký sinh trùng cũng có thể gây viêm dạ dày ruột và tiêu chảy ở trẻ

*Virus là nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy*

Bên cạnh đó còn một số nguyên nhân khác gây tiêu chảy hiếm gặp hơn

Sử dụng kháng sinh: Đôi khi, việc sử dụng kháng sinh có thể tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi trong đường ruột của bé. Điều này gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và dẫn đến tiêu chảy. Tình trạng này được gọi là tiêu chảy liên quan đến kháng sinh.
Không dung nạp lactose: xảy ra khi cơ thể bé không thể tiêu hóa hết lactose (một loại đường có trong sữa và các sản phẩm từ sữa). Tình trạng này thường xảy ra ở trẻ lớn hoặc xảy ra sau khi mắc một bệnh gì đó ở đường tiêu hoá như tiêu chảy kéo dài, viêm ruột, sau cắt một đoạn ruột dài.
Dị ứng thức ăn: tiêu chảy có thể xảy ra lập đi lập lại sau khi ăn một loại thức ăn nào đó.
Bệnh viêm ruột mạn tính: Tiêu chảy có thể là một triệu chứng trong rất nhiều triệu chứng khác có thể có như sụt cân, tiêu máu, lỗ dò cạnh hậu môn, … Bệnh kéo dài và diễn tiền thành từng đợt cấp tính.
Bệnh Celiac: Bệnh Celiac là một bệnh tự miễn, trong đó cơ thể bé phản ứng bất thường với gluten (một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen). Bệnh này có thể gây tiêu chảy, đầy hơi, đau bụng, sụt cân hoặc chậm lớn ở trẻ em.

Khi nào cần đưa đi khám bác sĩ ngay, khi nào có thể chăm sóc tại nhà?

Phần lớn tiêu chảy ở trẻ em là ở mức độ nhẹ nên sau khi thăm khám, bác sĩ thường cho về nhà tự chăm sóc, theo dõi và tái khám. Một số ít hơn do trẻ đang bị thiếu nước, hoặc có biến chứng, hoặc cần chăm sóc và theo dõi sát nên cần phải nhập viện.

Với các trẻ được cho về nhà, khi có một trong các dấu hiệu sau thì phải đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất:

– Li bì, lay gọi không dậy

– Không uống được sữa, nước, thuốc hay bất cứ gì khác

– Nôn hết mọi thứ mà bé uống vào

– Co giật

– Thấy có máu trong phân

– Bệnh ngày một nặng hơn

– Có sốt (nếu trước đó không sốt) hoặc sốt cao hơn (nếu trước đó sốt nhẹ)

Điều trị tiêu chảy cấp như thế nào?

Trước kia điều trị tiêu chảy cấp hầu như chỉ là uống bù nước và điều trị biến chứng nếu có, thì ngày nay chúng ta đã có nhiều thuốc khác giúp làm giảm nhanh các triệu chứng, giúp bé mau hết bệnh.

Hiện tại thì Hội Nhi khoa Việt Nam cũng như các Hội Nhi khoa trên thế giới khuyến cáo 3 nhóm thuốc có thể dùng thêm bên cạnh việc bù nước cho những bé bị tiêu chảy cấp.

Nhóm thứ nhất là thuốc kháng tiết với hoạt chất là racecadotril. Thuốc giúp làm giảm tiết nước, điện giải vào trong lòng ruột, nhờ vậy mà tình trạng tiêu chảy giảm nhanh, rút ngắn thời gian điều trị. Độ tuổi sử dụng khá rộng rãi, ta có thể sử dụng cho trẻ trên 3 tháng tuổi.

Nhóm thuốc thứ hai là probiotics hay còn gọi là men vi sinh. Nhóm này có thể sử dụng cho trẻ bị tiêu chảy cấp nhưng cần được sử dụng sớm vào những ngày đầu của bệnh. Điều quan trọng là không phải probiotics nào cũng có hiệu quả trong điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ em mà phải dựa theo các bằng chứng và hướng dẫn từ các tổ chức chuyên ngành có uy tín.

Nhóm thứ ba là nhóm thuốc hấp phụ như là diosmectite, có thể sử dụng cho trẻ bị tiêu chảy. Thuốc hấp phụ chỉ nên dùng cho trẻ từ 2 tuổi trở lên.

Phụ huynh nên chăm sóc trẻ ra sao? Cách theo dõi tình trạng của trẻ?

Phụ huynh cần chăm sóc trẻ bị tiêu chảy theo 4 nguyên tắc chính:

Cho bé uống nhiều hơn: Vì tiêu chảy khiến bé mất nước và điện giải, việc bù nước là vô cùng quan trọng. Hãy cho bé uống nhiều hơn bình thường. Chúng ta có thể cho bé uống dung dịch oresol (ORS) để bù nước và điện giải hiệu quả. Ngoài oresol ra em bé cũng có thể uống được các nước như là nước cháo, nước cơm, nước đun sôi để nguội, nước hoa quả…
Cho bé ăn đủ, chia nhiều bữa nhỏ: Mặc dù bé có thể biếng ăn khi bị tiêu chảy, việc duy trì dinh dưỡng vẫn rất quan trọng. Hãy cho bé ăn những thức ăn dễ tiêu hóa, ưu tiên những thức ăn hằng ngày bé yêu thích.
Cho bé uống thuốc theo đúng hướng dẫn. Tuyệt đối không tự ý cho bé uống thuốc mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Theo dõi sát tình trạng của bé và đưa bé tái khám theo hẹn. Nếu bé có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đã nói ở phần trước thì hãy đưa bé tái khám ngay.