Bảo vệ sức khỏe vàng: Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi Việt
Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS Cao Thanh Ngọc
Phó chủ tịch Liên chi hội Lão khoa TPHCM. Giảng viên cao cấp bộ môn Lão khoa, Đại học Y dược TPHCM
Ngày cập nhật: 17/06/2026
Mục lục
I. Mở đầu: Một trường hợp nhiễm cúm bị biến chứng
Trong quá trình công tác, tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp đáng tiếc vì bị biến chứng sau khi nhiễm cúm ở người cao tuổi. Một trong những trường hợp như thế là một bác trong khu phố, bác năm nay 67 tuổi, bị nhiễm cúm và có biến chứng nặng từ 2 năm trước. Tuy ở gần nhà, bác hiếm khi qua phòng khám của tôi vì sức khỏe rất tốt. Bác vẫn thường xuyên đạp xe, chơi cờ tướng, và chăm sóc vườn cây cảnh. Tuy nhiên, chỉ sau một đợt cúm mùa, sức khỏe của bác suy giảm đáng kể.
Ban đầu, bác chỉ có các triệu chứng thông thường như sốt, ho và đau nhức cơ thể. Nhưng sau một tuần, tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn, bác bị biến chứng viêm phổi cấp, buộc phải nhập viện điều trị tích cực. Quá trình điều trị kéo dài gần một tháng, để lại nhiều hậu quả không mong muốn.
Sau khi xuất viện, bác không còn giữ được phong độ như trước. Bác thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, khó thở khi gắng sức và không thể đi bộ lâu. Khả năng vận động suy giảm khiến bác phải từ bỏ nhiều hoạt động yêu thích, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
II. Thực trạng tại Việt Nam
Qua nghiên cứu và theo dõi, tôi nhận thấy Việt Nam đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số nhanh chóng. Tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên đã chiếm khoảng 12% dân số năm 2019, và theo dự báo của tổng cục thống kê sẽ tăng lên hơn 20% vào năm 2038. Sự gia tăng này đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống y tế và an sinh xã hội của nước ta [1], [2].
Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ người cao tuổi mắc các bệnh mạn tính ở Việt Nam khá cao. Khoảng 95% người cao tuổi có bệnh, trung bình mỗi người cao tuổi có 3 bệnh nền, chẳng hạn như tăng huyết áp, đái tháo đường hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng khi họ mắc cúm [3].
Mặc dù vậy, tỷ lệ tiêm vaccine phòng cúm ở Việt Nam đặc biệt là trong nhóm người cao tuổi vẫn còn rất thấp. Theo số liệu ước tính, dưới 6% người cao tuổi được tiêm phòng cúm hàng năm. Con số này thấp hơn nhiều so với mục tiêu 75% của Tổ chức Y tế Thế giới đối với nhóm người trên 65 tuổi [4-7].
III. Tư vấn về phòng ngừa cúm tại phòng khám
Mỗi ngày tại phòng khám, tôi có cơ hội gặp gỡ nhiều bệnh nhân cao tuổi cùng gia đình. Đây là những cuộc gặp gỡ đầy ý nghĩa, giúp tôi hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe và mối quan tâm của họ. Ngày càng có nhiều người cao tuổi đến khám với các vấn đề sức khỏe đa dạng, từ các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh xương khớp đến những lo lắng khác về sức khỏe.
Trong quá trình tư vấn, tôi luôn đề cập đến tầm quan trọng của việc tiêm phòng cúm. Tôi giải thích rằng vaccine là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả, đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi do họ có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng do bệnh đặc biệt là cúm, phế cầu, zona…
Tuy nhiên, quá trình tư vấn không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Nhiều người e ngại và từ chối tiêm phòng. Tôi thường xuyên nghe về những lo ngại từ phía người bệnh…
Trong quá trình làm việc, tôi nhận thấy có nhiều rào cản khiến người cao tuổi chưa sẵn sàng tiêm phòng cúm.
IV. Rào cản khiến người cao tuổi chưa tiêm phòng cúm
Một trong những quan niệm phổ biến nhất là “cúm chỉ là bệnh vặt, không nguy hiểm”. Nhiều người cho rằng cúm giống như cảm lạnh thông thường, sẽ tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi.
Bên cạnh đó, không ít người cao tuổi nghĩ rằng họ “không cần thiết phải tiêm phòng vì ít khi bị cúm”. Họ tin rằng hệ miễn dịch của mình đủ mạnh để chống lại virus cúm, hoặc lối sống lành mạnh sẽ bảo vệ họ khỏi bệnh tật.
Một số người lại chỉ tiêm phòng cúm một lần rồi không tiêm nữa vì không biết cần phải “tiêm nhắc lại mỗi năm” hoặc là cho rằng “không cần phải tiêm nhắc lại” [1]. Một số người thì e ngại việc tiêm vaccin là đưa vật lạ vào cơ thể sẽ không tốt cho sức khỏe của họ.
Để đính chính những quan niệm sai lầm này, tôi thường giải thích rằng việc tiêm vaccin giống như huấn luyện cho cơ thể phản xạ khi gặp “kẻ thù” để lần gặp sau mình có sẳn vũ khí để chiến đấu. Bên cạnh đó, cúm ở người cao tuổi có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, suy tim cấp, hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh mãn tính sẵn có…. Tôi nhấn mạnh rằng hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác, khiến người cao tuổi dễ bị nhiễm cúm hơn và khó phục hồi hơn. Đồng thời, tôi cũng giải thích về lý do cần phải tiêm phòng cúm hằng năm là do virus cúm có khả năng biến đổi theo thời gian, thường xuyên đến mức hệ thống miễn dịch không thể nhận ra virus cúm năm sau so với năm trước.
V. Thay đổi quan điểm kịp thời, bảo vệ sức khỏe của bản thân
Tiếp tục câu chuyện về bác bệnh nhân tôi đã đề cập trong phần trước. Ban đầu, bác từ chối tiêm phòng, cho rằng mình khỏe mạnh và không cần thiết, sau lần nhiễm cúm đó bác bắt đầu quan tâm đến việc ngừa cúm hơn. Bác lắng nghe tôi trao đổi về tầm quan trọng của vaccine cúm đối với người cao tuổi, cơ chế hoạt động của vaccine, các lợi ích và thông tin an toàn của vaccine. Cuối cùng, bác quyết định tiêm phòng vào năm ngoái.
Kết quả là trong năm đó, trong khi nhiều người xung quanh bị cúm, bác vẫn không bị nhiễm. Bác nhận ra rằng quyết định tiêm phòng là đúng đắn, và tiếp tục tiêm phòng cúm đều đặn mỗi năm một lần. Bác cũng tích cực chia sẻ kinh nghiệm và khuyến khích bạn bè tiêm phòng.
VI. Lời nhắn nhủ cho độc giả
Qua bài viết này, tôi muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe người cao tuổi. Họ là những người đã cống hiến cả đời cho gia đình và xã hội, và xứng đáng được hưởng một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc trong thời gian tuổi già.
Tôi cũng mong muốn mọi người cùng chung tay nâng cao nhận thức về tiêm phòng cúm. Hãy chia sẻ thông tin này với người thân, bạn bè, đặc biệt là những người cao tuổi trong gia đình và cộng đồng. Mỗi người chúng ta đều có thể đóng góp vào việc bảo vệ sức khỏe cho những người dễ bị tổn thương bởi cúm này.
Cuối cùng, tôi hy vọng về một tương lai khỏe mạnh hơn cho người cao tuổi Việt Nam. Với sự quan tâm đúng mức và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả như tiêm phòng cúm mỗi năm, chúng ta có thể phần nào giúp cho người cao tuổi sống vui, sống khỏe. Hãy cùng nhau xây dựng một xã hội nơi mà tuổi già không phải là gánh nặng, mà là giai đoạn đáng trân trọng của cuộc đời.
Xem thêm:
- Bảo vệ sức khỏe vàng: Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi Việt Nam (Phần 2)
- Có nên tiêm vaccine cúm cho người cao tuổi trước nguy cơ dịch chồng dịch?
- 12 câu hỏi thường gặp về tiêm phòng cúm cho người cao tuổi có bệnh mạn tính
