Cúm trong miền nhiệt đới: Thách thức đồng nhiễm và chiến lược phòng ngừa chủ động
TS.BS. Trương Hữu Khanh
Phó Chủ tịch thường trực Liên chi hội Truyền nhiễm TP.HCM
Ngày cập nhật: 22/04/2026
Mục lục
1. Cúm lưu hành quanh năm và bức tranh dịch tễ tại Việt Nam
Tại các quốc gia khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, virus cúm không “theo mùa” rõ rệt như ở vùng ôn đới mà lưu hành quanh năm. Điều kiện độ ẩm cao và lượng mưa lớn tạo môi trường thuận lợi cho virus lan truyền, trái ngược với các nước ôn đới, nơi cúm chủ yếu bùng phát vào mùa đông lạnh và khô.
Không chỉ cúm, bức tranh dịch tễ năm 2026 cho thấy nhiều bệnh truyền nhiễm đang gia tăng đáng lo ngại. Sốt xuất huyết đang quay trở lại với số ca mắc tăng hơn 2 lần so với cùng kỳ, và dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong mùa mưa – khi muỗi phát triển. Bệnh tay chân miệng cũng ghi nhận số ca cao gấp nhiều lần năm trước, chủ yếu ở trẻ từ 1–5 tuổi. Bên cạnh đó, đã xuất hiện các ca viêm não mô cầu rải rác với diễn tiến nhanh, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện sớm.
2. Nguy cơ đồng nhiễm khi các dịch bệnh cùng lưu hành
Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm cùng lưu hành, cúm không chỉ là bệnh đơn lẻ mà còn có thể “mở đường” cho nhiễm trùng nguy hiểm khác. Sau khi mắc cúm, hệ miễn dịch suy yếu và niêm mạc hô hấp bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 12,8% ca viêm não mô cầu xâm lấn có liên quan đến nhiễm cúm trong những tuần trước đó. Trong đỉnh dịch cúm tỷ lệ này có thể lên tới 59%. Viêm não mô cầu là bệnh diễn tiến nhanh, tỷ lệ tử vong 10-15% ngay cả khi đã điều trị.
Bên cạnh đó, đồng nhiễm cúm và COVID-19 cũng là vấn đề cần chú ý. Khi hai virus cùng tấn công, bệnh thường nặng lên nhanh, tăng nguy cơ nhập viện và tử vong rõ rệt.
Vì vậy, chúng tôi khuyến nghị mỗi người không nên xem nhẹ bệnh và cần chủ động phòng ngừa để giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
3. Tiêm vaccine cúm: dự phòng chủ động trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm gia tăng
Trong bối cảnh cúm lưu hành quanh năm và nguy cơ đồng nhiễm với nhiều tác nhân nguy hiểm khác, tiêm vaccine cúm được xem là biện pháp phòng ngừa chủ động, và hiệu quả hiện nay. Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, vaccine cúm còn góp phần làm giảm mức độ nặng, biến chứng và tử vong, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ em, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền, người cao tuổi.
BS Trương Hữu Khanh
Bên cạnh hiệu quả trực tiếp, tiêm vaccine cúm còn mang lại lợi ích gián tiếp, thông qua việc hạn chế mắc cúm từ đó giảm khả năng đồng mắc cúm với các bệnh truyền nhiễm khác, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật tổng thể
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo nên tiêm vaccine cúm hàng năm do virus cúm liên tục biến đổi. Việc cập nhật vaccine cúm mỗi năm giúp tăng khả năng bảo vệ trước các biến thể lưu hành mới. Thời điểm tiêm phòng là ngay khi vaccine sẵn có.
Xem thêm:
- Ô nhiễm và biến đổi khí hậu tác động đến cúm như thế nào?
- Vaccine cúm – Bảo vệ chủ động trước các chủng virus cúm nguy cơ cao
- Diễn tiến bệnh cúm trong mùa đông xuân 2025-2026
