BẢO VỆ THỊ LỰC TRƯỚC BỆNH VÕNG MẠC ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS. Vũ Thị Thanh Huyền

Trưởng khoa Nội tiết – Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão Khoa Trung ương. Giảng viên Đại học Y Hà Nội.

Ngày cập nhật: 17/06/2026

Tìm hiểu về bệnh võng mạc đái tháo đường

Các bạn thân mến, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một vấn đề quan trọng liên quan đến đái tháo đường – đó chính là bệnh võng mạc đái tháo đường.

Bệnh võng mạc đái tháo đường là gì?

Các bạn ạ, võng mạc đái tháo đường là một biến chứng đáng lo ngại trên bệnh nhân đái tháo đường. Bệnh xảy ra khi các mạch máu nhỏ trong võng mạc của chúng ta bị tổn thương. Điều đáng lưu ý là khoảng một phần ba số người mắc đái tháo đường có thể gặp phải biến chứng này, đặc biệt nếu không kiểm soát tốt bệnh.

Tại sao người có đái tháo đường dễ mắc bệnh võng mạc?

Xin chia sẻ với các bạn nguyên nhân chính là do đường huyết cao kéo dài. Khi đường huyết tăng cao, có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng võng mạc của chúng ta. Các mạch máu này sẽ bị giãn ra, khiến máu, chất dịch và chất béo thấm qua thành mạch, gây phù võng mạc. Nếu vùng phù này ở hoàng điểm – vùng trung tâm của võng mạc, thì thị lực của chúng ta sẽ bị ảnh hưởng, nhìn mờ đi.

Ngoài ra, đái tháo đường còn làm giảm tốc độ của hồng cầu, tăng khả năng kết tụ của tiểu cầu và làm máu đặc hơn. Từ đó dẫn đến tắc nghẽn các mạch máu nhỏ, gây thiếu máu võng mạc. Khi võng mạc không được nuôi dưỡng đầy đủ, cơ thể sẽ tạo ra những mạch máu mới, bất thường, gọi là tân mạch. Những mạch máu này rất yếu và dễ vỡ, có thể gây chảy máu trong mắt.

Triệu chứng và chẩn đoán

Liệu tôi có thể mắc bệnh võng mạc đái tháo đường mà không có triệu chứng không?

Điều này hoàn toàn có thể xảy ra đó các bạn. Trong giai đoạn đầu, bệnh võng mạc đái tháo đường thường âm thầm phát triển mà không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số bạn có thể nhận thấy những thay đổi nhỏ về thị lực, chẳng hạn như khó đọc chữ hoặc khó nhìn rõ vật ở xa. Những thay đổi này có thể chỉ xảy ra thoáng qua. Đây là lý do tại sao việc khám mắt định kỳ rất quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường.

Bác sĩ sẽ chẩn đoán bệnh võng mạc đái tháo đường như thế nào?

Khi các bạn đến khám mắt, các bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành một số kiểm tra để đánh giá tình trạng mắt của bạn:

1. Kiểm tra thị lực: yêu cầu bạn đọc các chữ cái ở gần và xa để đánh giá khả năng nhìn của bạn.

2. Kiểm tra thị trường: đánh giá xem bạn có thể nhìn rõ các vật ở hai bên tầm nhìn mà không cần di chuyển mắt hay không.

3. Kiểm tra chức năng cơ mắt: di chuyển một vật xung quanh và yêu cầu bạn theo dõi vật đó bằng mắt.

4. Kiểm tra phản ứng đồng tử: chiếu một ánh sáng nhỏ vào mắt bạn để xem đồng tử phản ứng như thế nào.

5. Kiểm tra nhãn áp: đo áp suất trong mắt bạn bằng cách thổi một luồng khí nhanh vào mắt hoặc dùng một dụng cụ đặc biệt chạm nhẹ vào mắt.

6. Soi đáy mắt: dùng thuốc nhỏ mắt làm giãn đồng tử để có thể quan sát kỹ bên trong mắt của bạn.

Tùy thuộc vào tình trạng của bạn, có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm khác như:

Chụp cắt lớp quang học (OCT): để quan sát chi tiết võng mạc và đánh giá mức độ phù hoàng điểm nếu có.

Chụp mạch OCT: giúp đánh giá tình trạng mạch máu võng mạc mà không cần tiêm thuốc cản quang. Đây là phương pháp mới được thay thế cho phương pháp chụp mạch huỳnh quang.

Tôi nên đi khám mắt thường xuyên như thế nào nếu bị đái tháo đường?

Các bạn thân mến, nếu bạn đang mắc bệnh đái tháo đường hoặc huyết áp cao, tôi khuyên bạn nên đi khám mắt sớm, ít nhất mỗi năm một lần. Tuy nhiên, tần suất khám có thể thay đổi tùy theo tình trạng cụ thể của mỗi người. Vì vậy, hãy trao đổi với bác sĩ điều trị để có lịch khám phù hợp nhất.

Phòng ngừa và kiểm soát sớm

Làm thế nào để ngăn ngừa hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường?

Điều quan trọng nhất để ngăn ngừa hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh này chính là kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường. Chúng ta cần duy trì lượng đường trong máu ở mức ổn định, đây là cách tốt nhất để bảo vệ đôi mắt của bạn. Bên cạnh đó, việc đi khám mắt định kỳ, ít nhất mỗi năm một lần, sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời. Đừng quên kiểm soát huyết áp và cholesterol nữa, vì những yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của mạch máu trong mắt. 

Khi phát hiện bệnh võng mạc đái tháo đường ở giai đoạn sớm, chúng tôi có thể dùng thuốc uống để làm chậm tiến triển của bệnh, hạn chế mất thị lực không hồi phục và phải điều trị xâm lấn hơn khi bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn.

Tôi nên duy trì mức đường huyết và huyết áp như thế nào để bảo vệ mắt?

Để bảo vệ đôi mắt của mình, các bạn nên duy trì mức đường huyết và huyết áp ổn định theo hướng dẫn của bác sĩ. Hãy theo dõi đường huyết thường xuyên, sử dụng thuốc đúng cách nếu được kê đơn, và thực hiện chế độ ăn uống hợp lý. Tôi khuyên các bạn nên hạn chế đường và muối trong bữa ăn, đồng thời tăng cường rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ để giữ đường huyết và huyết áp ở mức an toàn.

Chế độ ăn uống và lối sống có vai trò gì trong việc ngăn ngừa bệnh võng mạc đái tháo đường?

Chế độ ăn uống và lối sống là hai yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa và kiểm soát bệnh võng mạc đái tháo đường. Vì vậy, hãy cùng nhau xây dựng một lối sống lành mạnh để bảo vệ đôi mắt quý giá của mình

Các bạn nên ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và các loại protein ít béo. Những thực phẩm này sẽ giúp bạn duy trì mức đường huyết ổn định. Đồng thời, hãy cố gắng hạn chế những món ăn chứa nhiều đường, chất béo bão hòa và muối. 

Bên cạnh đó, việc tập thể dục đều đặn cũng rất quan trọng. Tôi khuyến khích các bạn dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để vận động, điều này sẽ giúp kiểm soát đường huyết, cải thiện sức khỏe tim mạch và duy trì cân nặng hợp lý. 

Cuối cùng, tôi muốn nhắc nhở các bạn về việc tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia. Hai thói quen này có thể gây tổn hại cho mạch máu và làm tăng nguy cơ mắc bệnh võng mạc đái tháo đường. Hãy xây dựng một lối sống lành mạnh, bạn sẽ thấy không chỉ đôi mắt mà cả cơ thể bạn cũng khỏe mạnh hơn!

Điều trị

Các phương pháp điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường là gì?

Tôi hiểu rằng việc đối mặt với bệnh võng mạc đái tháo đường và nguy cơ mất thị lực có thể khiến bạn lo lắng, nhưng chúng ta cũng có nhiều lựa chọn điều trị. 

Khi phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, chúng tôi, các bác sĩ nội tiết sẽ cố gắng kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu và kê thuốc đường uống để giảm tiến triển bệnh võng mạc đái tháo đường. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy, việc điều trị như vậy giúp giảm tiến triển bệnh và nhu cầu điều trị với các liệu pháp xâm lấn hơn.

Khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn sau, phương pháp điều trị thuộc chuyên khoa mắt, có thể là điều trị bằng laser, một kỹ thuật giúp ngăn chặn sự phát triển của các mạch máu mới ở sau mắt (võng mạc) và ổn định tình trạng phù hoàng điểm. Trường hợp bạn bị phù hoàng điểm nghiêm trọng, tiêm thuốc vào mắt là một lựa chọn điều trị. Quy trình này có độ an toàn khá cao và có thể giúp cải thiện thị lực của bạn. Trong một số trường hợp đặc biệt, có thể cân nhắc cấy ghép steroid vào mắt, đặc biệt khi các phương pháp khác không mang lại hiệu quả như mong đợi. Cuối cùng, nếu bệnh đã tiến triển nặng, có thể phẫu thuật mắt để loại bỏ máu hoặc mô sẹo tích tụ. 

Tuy nhiên, xin lưu ý rằng việc điều trị võng mạc đái tháo đường, nhất là ở giai đoạn nặng, thường đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí. Hiệu quả điều trị cũng có giới hạn. Do đó, việc phát hiện và can thiệp sớm khi bệnh còn ở giai đoạn đầu là vô cùng quan trọng.

Có những tiến bộ mới nào trong điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường?

Về những tiến bộ mới trong điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường, tuy ở Việt Nam còn nhiều hạn chế và khó khăn trong việc áp dụng, nhưng đây là một chủ đề rất thú vị mà tôi tin rằng sẽ mang lại nhiều thông tin cho các bạn. 

Trước hết, chúng ta có liệu pháp Anti-VEGF giúp ngăn chặn sự phát triển của mạch máu bất thường trong võng mạc của bạn. Chi phí cho mỗi lần tiêm có thể khá cao, và cần nhiều lần tiêm để duy trì hiệu quả. Bên cạnh đó, các phương pháp phẫu thuật và điều trị laser cũng đã có nhiều cải tiến, ví dụ như laser vi điểm, giúp điều trị chính xác hơn. Chi phí của phương pháp này có thể dao động tùy theo mức độ phức tạp của ca bệnh.

Một lĩnh vực mới là liệu pháp gene tập trung điều trị nguyên nhân gốc rễ của bệnh võng mạc đái tháo đường bằng cách nhắm mục tiêu vào các gene cụ thể, giúp giảm nhu cầu tiêm thuốc thường xuyên. 

Chúng tôi cũng đang rất mong chờ nghiên cứu về liệu pháp tế bào gốc. Dù vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu ban đầu, phương pháp này nhằm tái tạo mô võng mạc bị hư hỏng, mang lại hy vọng phục hồi thị lực. 

Cuối cùng, tôi muốn chia sẻ về sự kết hợp giữa y tế từ xa và trí tuệ nhân tạo. Các công cụ AI cải thiện khả năng phát hiện bệnh sớm bằng cách phân tích hình ảnh võng mạc, trong khi các nền tảng y tế từ xa giúp theo dõi và can thiệp kịp thời. Tôi thường nói vui rằng đây giống như một “bác sĩ ảo” sẵn sàng theo dõi sức khỏe mắt của bạn 24/7. 

Mặc dù các phương pháp mới này mang lại nhiều hy vọng, nhưng chi phí cao và tính sẵn có còn hạn chế là rào cản đối với nhiều người bệnh. Điều quan trọng vẫn là phát hiện sớm để điều trị và quản lý kịp thời bệnh võng mạc đái tháo đường. Khi cần thực hiện những biện pháp xâm lấn hơn các bạn hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp với tình trạng mắt và khả năng tài chính.

Khi nào cần phải phẫu thuật để điều trị bệnh võng mạc đái tháo đường?

Trong hầu hết các trường hợp sẽ ưu tiên các phương pháp điều trị không xâm lấn hoặc ít xâm lấn. Tuy nhiên, nếu bệnh tiến triển nặng, chẳng hạn như xuất huyết dịch kính, tách võng mạc hoặc phù hoàng điểm nặng không đáp ứng điều trị, có thể cần cân nhắc đến phẫu thuật, đặc biệt là cắt dịch kính. Phẫu thuật cắt dịch kính, giúp xử lý các biến chứng nghiêm trọng của bệnh võng mạc đái tháo đường và có thể giúp cải thiện thị lực khi các phương pháp điều trị khác không thành công. Hiệu quả của phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ tổn thương võng mạc. Trong trường hợp võng mạc đã bị tổn thương nặng, chẳng hạn như teo võng mạc, tắc mạch võng mạc nghiêm trọng hoặc teo gai thị, kết quả phẫu thuật có thể sẽ bị hạn chế.

Kết luận

Điều quan trọng nhất mà tôi muốn nhấn mạnh qua các bài viết là tầm quan trọng của phát hiện sớm võng mạc đái tháo đường và kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường. Các bạn hãy nhớ đi khám mắt định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh. Luyện tập những thói quen tốt và tuân thủ chỉ định của bác sĩ. Như vậy sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng võng mạc và cải thiện sức khỏe tổng thể. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ và đồng hành cùng các bạn trong hành trình chăm sóc sức khỏe.

Xem thêm:

• Tầm soát bệnh võng mạc đái tháo đường: Chuẩn bị cho một cuộc thăm khám hiệu quả (Phần 1)
• Bệnh võng mạc đái tháo đường: Một căn bệnh thường gặp nhưng âm thầm
• Võng mạc đái tháo đường: Phát hiện sớm để điều trị kịp thời (Phần 2)