Chủ động phòng ngừa trước nguy cơ cúm và các bệnh hô hấp gia tăng (Phần 2)
Chuyên gia viết bài: GS.TS. Vũ Sinh Nam
Tổng Thư ký Hội Y học Dự phòng Việt Nam
Ngày cập nhật: 11/09/2026
Mục lục
Trẻ em cần được đảm bảo tiêm đúng lịch, đúng liều vắc xin cúm
Với hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện và đường hô hấp ngắn, trẻ nhỏ có nguy cơ cao mắc cúm trong mùa mà các bệnh hô hấp có xu hướng gia tăng. Không chỉ tăng nguy cơ mắc bệnh, tăng nguy cơ biến chứng đường hô hấp và phổi cho trẻ, cúm còn có nguy cơ lây lan trong gia đình có trẻ mắc bệnh, cho các nhóm đối tượng nguy cơ cao khác. Vậy nên, Tổ chức Y tế Thế giới và Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo tiêm ngừa vắc xin cúm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, nếu không có chống chỉ định.
Đối với nhóm trẻ từ 6 đến 35 tháng tuổi, một số vắc xin cúm bất hoạt trước đây được sử dụng với liều 0,25 mL (có thể hiểu là bằng một nửa liều dành cho người lớn) hoặc liều 0,5 mL. Tuy nhiên, với bề dày kinh nghiệm sử dụng lâm sàng cùng dữ liệu theo dõi tích lũy qua nhiều năm, các bằng chứng khoa học hiện có cho thấy việc sử dụng liều 0,5 mL cho trẻ từ 6 tháng đến 35 tháng tuổi, tương tự như liều ở trẻ lớn và người lớn, vẫn duy trì hồ sơ an toàn thuận lợi ở nhóm tuổi này. Các nghiên cứu so sánh giữa hai mức liều 0,25 mL và 0,5 mL cũng đã ghi nhận tỷ lệ phản ứng tại chỗ và phản ứng toàn thân tương đương, trong khi liều 0,5 mL có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch tương đương hoặc cao hơn đối với một số chủng vi rút cúm. Những kết quả này đã góp phần hỗ trợ việc sử dụng vắc xin cúm bất hoạt liều 0,5ml phổ biến cho nhóm trẻ này trong thực hành lâm sàng hiện nay.
Đối với trẻ từ 3 tuổi trở lên và người lớn, vắc xin cúm liều 0,5ml đươc xem là liều chuẩn với hiệu quả sinh miễn dịch cũng như tính an toàn được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và kinh nghiệm sử dụng thực tế ở hàng triệu người trên toàn thế giới.
Từ năm 2012, Ủy ban Cố vấn Quốc gia về Chủng ngừa (National Advisory Committee on Immunization – NACI) cũng đã thống nhất khuyến cáo liều 0,5ml vắc xin cúm bất hoạt, dạng mảnh hoặc tiểu đơn vị, cho tất cả các đối tượng từ 6 tháng tuổi trở lên khi có chỉ định phù hợp với tuổi.
Việc tiêm phòng đúng lúc, đúng liều với các loại vắc xin hiện hành, được công bố áp dụng cho mùa cúm năm nay là phương pháp dự phòng kịp thời tạo lá chắn miễn dịch trước cúm cho cả gia đình.
Người lớn tuổi cần tiêm vắc xin cúm nào để được bảo vệ trước cúm mùa
Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi cũng là nhóm cần được ưu tiên bảo vệ trước cúm mùa. Khi tuổi tác tăng lên, hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên khiến nguy cơ mắc cúm, biến chứng nặng và nhập viện cao hơn. Vì vậy cần tiêm phòng cúm hằng năm cho người lớn tuổi với các loại vắc xin cúm bất hoạt được phê duyệt bởi Bộ Y tế Việt Nam, bao gồm các vắc xin liều chuẩn, dạng tiểu đơn vị hoặc dạng mảnh (liều chuẩn 0,5 ml) hoặc vắc xin liều cao (chứa hàm lượng kháng nguyên cao hơn).
Các loại vắc xin cúm liều chuẩn (0,5 mL) đã và đang được sử dụng rộng rãi cho người lớn, người từ 65 tuổi trở lên trong suốt 70 năm qua trên thế giới và tại Việt Nam. Với dữ liệu nghiên cứu và bề dày kinh nghiệm sử dụng thực tế cho thấy vắc xin cúm liều chuẩn có hiệu quả bảo vệ và hồ sơ an toàn tốt cho người cao tuổi cho đến nay.
Vắc xin cúm liều cao chứa hàm lượng kháng nguyên cao hơn nhằm kích thích hệ miễn dịch đáp ứng mạnh hơn, đã được sử dụng trên nhiều nước nhưng kinh nghiệm sử dụng ở Việt Nam còn hạn chế. Các nghiên cứu cho thấy vắc xin cúm liều cao có thể tạo đáp ứng miễn dịch và hiệu quả bảo vệ tốt hơn so với liều chuẩn ở người cao tuổi, tuy nhiên một số phản ứng tại chỗ như đau, đỏ hoặc sưng nơi tiêm hoặc mệt mỏi, khó chịu sau khi tiêm có thể xảy ra và đa phần ở mức độ nhẹ và thoáng qua.
Các bác sĩ sẽ tư vấn và chỉ định loại vắc xin cúm phù hợp với độ tuổi, theo đúng chỉ định, sẵn có và chi phí hợp lý cho người cao tuổi. Và dù tiêm vắc xin cúm bất hoạt nào thì quan trọng là cần tiêm phòng lại mỗi năm để tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ khi vi rút cúm biến đổi liên tục.
Chủ động dự phòng để bảo vệ cả gia đình mùa bệnh hô hấp gia tăng
Phòng ngừa cúm và các bệnh hô hấp không nên là phản ứng tạm thời khi ca bệnh tăng, mà cần trở thành một phần của lối sống bảo vệ sức khỏe lâu dài. Chúng tôi khuyến nghị mỗi người duy trì các thói quen đơn giản nhưng giúp phòng ngừa bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp như cúm mùa một cách hiệu quả, bao gồm:
- Rửa tay thường xuyên;
- Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi;
- Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc ở nơi đông người;
- Giữ không gian sống thông thoáng;
- Nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi sức khỏe khi có triệu chứng;
- Chủ động tiêm phòng theo khuyến cáo của bác sĩ.
Tiêm phòng cúm đúng thời điểm là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng liên quan. Với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền, gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Xem thêm:
