Tiêm ngừa cúm – Lá chắn vững vàng cho người cao tuổi

Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS. Trần Thừa Nguyên

Trưởng khoa Nội Tổng hợp- Lão khoa, Bệnh viện Trung ương Huế

Ngày cập nhật: 23/01/2026

Mục lục

Triệu chứng mờ nhạt nhưng biến chứng nặng nề
Lợi ích của phòng ngừa cúm ở người cao tuổi
Làm thế nào để thuyết phục người thân tiêm phòng cúm?

Bạn có biết? cúm ở người cao tuổi làm tăng nguy cơ nhập viện gấp 9 lần so với người trẻ. Khi tuổi cao, hệ miễn dịch suy yếu, các cơ quan như phổi, gan, thận cũng hoạt động kém hơn, nên nguy cơ biến chứng nặng và tử vong do cúm cao hơn nhiều.

1. Triệu chứng mờ nhạt nhưng biến chứng nặng nề

Người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất của cúm mùa: 50–70% ca nhập viện và 70–85% các ca tử vong do cúm xảy ra ở người từ 65 tuổi trở lên. Điều đáng lo là cúm ở người cao tuổi thường không biểu hiện rầm rộ. Nhiều người không hề sốt hay đau họng, đau cơ, mà chỉ mệt hơn thường ngày, chán ăn, chóng mặt hay yếu sức. Những dấu hiệu mờ nhạt như vậy rất dễ bị nhầm với biểu hiện ở tuổi già hoặc do bệnh nền sẵn có, khiến việc chẩn đoán và điều trị thêm chậm trễ, tăng nguy cơ biến chứng. Trong khi biến chứng do cúm ở người cao tuổi thường nặng, chẳng hạn viêm phổi, suy hô hấp, đột quỵ, nhồi máu cơ tim,… Cúm cũng có thể khiến người mắc bệnh nền, như: bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy tim, đái tháo đường… thêm trầm trọng.

Bên cạnh những hậu quả trong đợt bệnh cúm, cúm còn để lại “dấu ấn” kéo dài. Gần 40% người cao tuổi dù trước đó khỏe mạnh, khi bị cúm phải mất hơn 2 tuần mới hồi phục. Một số người đã khỏi bệnh vẫn tiếp tục mệt mỏi, khó thở, ho, đau ngực, đau đầu kéo dài—những triệu chứng này gần giống với hội chứng hậu COVID- 19, nên được các nhà nghiên cứu gọi là hội chứng hậu cúm. Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy có tới 17–25% người cao tuổi sau khi nhiễm cúm gặp hội chứng này.

Chính vì biến chứng thường nặng và triệu chứng không rõ ràng nên việc phòng ngừa cúm càng quan trọng. Dù vậy, không ít người cao tuổi nghĩ rằng mình chỉ ở nhà, ít tiếp xúc bên ngoài nên khó nhiễm cúm và chủ quan trong phòng bệnh. Thực tế là nhiều trường hợp lây nhiễm bắt nguồn từ chính những người trẻ sống chung, như: con, cháu,…. Thống kê cho thấy hơn 50% ca cúm ở người cao tuổi liên quan đến tiếp xúc với trẻ em, đặc biệt là cháu.

2. Lợi ích của phòng ngừa cúm ở người cao tuổi

Vaccine cúm liều chuẩn, được Cục Quản lý Dược- Bộ Y tế phê duyệt cho người từ 6 tháng tuổi trở lên, bao gồm cả người ≥65 tuổi tại Việt Nam, chứa một lượng kháng nguyên cần thiết của các virus cúm đã được bất hoạt, không còn khả năng gây bệnh, từ đó tạo ra lượng kháng thể đủ để bảo vệ người được tiêm trước bệnh cúm . Nghiên cứu tại Trung Quốc qua 4 mùa cúm từ 2018–2022 ghi nhận hiệu quả bảo vệ của vaccine liều chuẩn là khoảng 60% với cúm A và gần 90% với cúm B. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy vaccine liều chuẩn giúp giảm 46 – 53% nguy cơ tử vong, giảm 42% nguy cơ nhập viện do cúm.

Qua hơn 70 năm lưu hành trên thế giới, vaccine cúm liều chuẩn cho thấy có độ an toàn cao, trong đó vaccine tứ giá tiểu đơn vị đã lưu hành hơn 40 năm và có tỷ lệ phản ứng phụ liên quan đến vaccine rất thấp (dưới 1%). Bên cạnh đó, giá thành hợp lý là yếu tố quan trọng giúp tăng tỷ lệ tiêm chủng hằng năm. Chi phí của vaccine liều cao vẫn là rào cản lớn, đặc biệt ở Việt Nam và các nước Châu Á, khi vaccine cúm chưa được đưa vào chương trình tiêm chủng miễn phí cho người cao tuổi. Tóm lại, độ an toàn và chi phí phù hợp của vaccine cúm liều chuẩn chính là chìa khóa mở rộng tiếp cận vaccine trong cộng đồng.

3. Làm thế nào để thuyết phục người thân tiêm phòng cúm?

Người cao tuổi thường do dự tiêm vaccine cúm vì lo tác dụng phụ, chi phí, xem nhẹ bệnh cúm hoặc hiểu chưa đúng về lợi ích của vaccine. Sự tư vấn rõ ràng của nhân viên y tế và động viên, hỗ trợ từ gia đình sẽ giúp họ dễ quyết định tiêm hơn. Vì vậy con cháu nên giải thích nhẹ nhàng, chia sẻ câu chuyện, hỗ trợ đặt lịch tiêm, và cùng đi đến điểm tiêm chủng để giúp ông bà yên tâm và chủ động phòng bệnh.

Xem thêm: