Virus cúm thay đổi ra sao trong nửa đầu năm 2026? (Phần 2)
Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa
Trưởng Bộ môn Khoa học Y sinh, Viện Pasteur TP.HCM
Ngày cập nhật: 13/04/2026
Mục lục
1. Gánh nặng của biến thể cúm mới trên thế giới và khu vực
Tính đến tháng 12/2025, tại Hoa Kỳ, biến thể K chiếm tới 89% các chủng virus cúm A(H3N2) được phân tích. Biến thể này đã gây ra ít nhất 2,9 triệu ca mắc, khoảng 30.000 trường hợp nhập viện và 1.200 ca tử vong.
Tại châu Á, diễn biến dịch cúm cũng đáng quan ngại. Nhật Bản ghi nhận mùa cúm khởi phát sớm từ đầu tháng 10/2025 và có xu hướng nặng hơn so với các năm trước. Ở Trung Quốc, nghiên cứu tại Tô Châu cho thấy trong giai đoạn từ tháng 11/2025 đến tháng 1/2026 đã ghi nhận 8.455 ca bệnh giống cúm và 4.479 trường hợp nhiễm trùng hô hấp cấp nặng; trong số này, lần lượt 47,7% và 15,6% có kết quả dương tính với virus cúm. Đáng chú ý, tới 95% các mẫu được phân tích thuộc biến thể K. Tại Bắc Kinh, biến thể này cũng giữ vai trò chủ đạo trong mùa cúm 2025–2026, với 84,8% các mẫu A(H3N2) dương tính được xác định là biến thể K.
Những dữ liệu này cho thấy cúm không chỉ đơn thuần là một bệnh mang tính thời vụ, mà là một bệnh truyền nhiễm liên tục biến đổi, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và chủ động hơn trong công tác phòng ngừa.
2. Vaccine: vai trò bảo vệ khi virus cúm liên tục biến đổi
Vaccine cúm mùa mới đã được cập nhật để phù hợp với virus đang lưu hành
Khi virus cúm biến đổi, vaccine cũng cần được cập nhật hằng năm để cơ thể kịp thời nhận diện và chống lại virus. Hiện nay, vaccine cúm cập nhật chủng mới 2026 đã có mặt tại Việt Nam. Vaccine này đã được điều chỉnh thành phần theo khuyến cáo của WHO để phù hợp hơn với các chủng virus cúm đang lưu hành, trong đó có biến thể K của cúm A(H3N2). Nhờ đó, hiệu quả bảo vệ dự kiến sẽ được tối ưu hơn trong mùa cúm sắp tới.
Mục tiêu quan trọng nhất của việc cập nhật vaccine cúm hằng năm là bảo vệ cho cộng đồng, đặc biệt là những người dễ trở nặng khi mắc bệnh, trước sự thay đổi liên tục của virus cúm. Đó là người lớn tuổi (từ 50 tuổi, đặc biệt ≥65 tuổi), trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc mới sinh, người có bệnh mạn tính như tim mạch, phổi, tiểu đường, gan, thận, thần kinh, người suy giảm miễn dịch, người béo phì nặng hoặc đang sống trong các cơ sở chăm sóc tập trung. Đây là những nhóm mà chỉ một đợt cúm cũng có thể dẫn đến nhập viện hoặc biến chứng nặng.
Một số người băn khoăn khi nghe đến việc vaccine “cập nhật”, nhưng thực ra đây là quy trình khoa học rất quen thuộc, đã được thực hiện đều đặn suốt nhiều thập kỷ.
Mỗi năm, các nhà khoa học liên tục theo dõi virus cúm thông qua hệ thống giám sát toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sẽ họp định kỳ để phân tích dữ liệu và đưa ra khuyến nghị về thành phần vaccine. Sau đó, các nhà sản xuất sẽ cập nhật vaccine dựa trên những khuyến nghị này.
Việc cập nhật chủng trong vaccine không có nghĩa là vaccine mới hoàn toàn. Công nghệ sản xuất vẫn sử dụng những phương pháp đã được ứng dụng lâu năm và rộng rãi, vaccine vẫn trải qua các bước kiểm định chất lượng và an toàn nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế, và sau khi đưa vào sử dụng vẫn được theo dõi liên tục về an toàn và hiệu quả.
Dữ liệu trên hàng triệu người tiêm trong hơn 80 năm qua cũng cho thấy vaccine cúm có độ an toàn cao: phần lớn người tiêm vaccine chỉ gặp phản ứng nhẹ, và không ghi nhận bất thường nghiêm trọng đáng lo ngại.
Vì vậy, chúng ta có thể nhận định rằng việc sản xuất vaccine cúm mỗi năm là kết quả của một quy trình khoa học chặt chẽ và nghiêm ngặt. Việc tiêm phòng không chỉ là bảo vệ bản thân, mà còn là cách chúng ta góp phần bảo vệ những người thân yêu và cộng đồng xung quanh.
