Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi Việt có bệnh tim mạch

Chuyên gia viết bài: PGS.TS.BS. Nguyễn Văn Tân

Trưởng khoa Tim mạch cấp cứu và can thiệp – Bệnh viện Thống Nhất. Trưởng Bộ môn Lão khoa, Trường Y – Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Ngày cập nhật: 19/06/2026

Người cao tuổi có bệnh tim mạch cần đặc biệt cẩn thận với cúm vì tăng nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng. Nhiễm cúm có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim lên gấp 3 đến 6 lần và đột quỵ lên gấp 2 đến 3 lần, đặc biệt trong hai tuần đầu sau khi nhiễm. Mức nguy hiểm này còn kéo dài đến vài tháng sau đó, vì vậy đừng xem thường cúm, nhất là khi bạn hay người thân cao tuổi có bệnh tim mạch.

1. Tiêm phòng cúm mang lại lợi ích gì ở người cao tuổi có bệnh tim mạch?

Tôi luôn khuyên bệnh nhân của mình nên tiêm phòng cúm hằng năm. Đây không chỉ là cách phòng tránh cúm, mà còn giúp bảo vệ tim mạch và giảm nguy cơ nhập viện do cúm.

Với người cao tuổi có bệnh tim thiếu máu cục bộ, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong trong mùa cúm ở người đã tiêm phòng thấp hơn 58% so với nhóm không tiêm phòng. Lợi ích bảo vệ còn kéo dài trong thời gian ngoài mùa cúm. Với người cao tuổi đã mắc bệnh tim mạch, theo nghiên cứu, người đã tiêm phòng có tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn 25% so với nhóm người không tiêm phòng cúm.

2. Tôi có thể tiêm vaccine cúm loại nào?

Hiện nay tại Việt Nam, chúng ta đang sử dụng hai loại vaccine cúm là vaccine tiểu đơn vị (virus được bất hoạt, phân cắt và tinh chế để chọn lọc các thành phần cần thiết tạo ra miễn dịch) và vaccine phân mảnh (virus được bất hoạt, phân cắt, chứa hàm lượng cao các thành phần cần thiết). Cả hai đều thuộc loại vaccine liều chuẩn, có hiệu quả cao – được dùng phổ biến cho hầu hết mọi lứa tuổi, kể cả người cao tuổi. Trong đó vaccine tiểu đơn vị có hồ sơ an toàn tốt hơn với khoảng 1% trường hợp có tác dụng phụ liên quan tới vaccine.

Ngoài ra, trên thế giới hiện đang sử dụng một số loại vaccine cúm liều cao cho người từ 65 tuổi trở lên, với hàm lượng kháng nguyên cao gấp 4 lần so với liều chuẩn. Mục tiêu là tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh hơn. Vaccine liều cao có thể gây ra các phản ứng phụ tại chỗ nhiều hơn, như đau, đỏ hay sưng vùng tiêm. Một số người cũng có thể thấy mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc đau nhức sau tiêm. Những phản ứng này thường không nghiêm trọng và sẽ tự khỏi, nhưng lại là điều cần lưu ý khi lựa chọn loại vaccine phù hợp cho người cao tuổi, vì có thể gây khó chịu, lo lắng, làm giảm ý định tiêm vaccine nhắc lại trong những năm sau.

Hiện nay, vaccine cúm liều chuẩn vẫn là lựa chọn hiệu quả với độ an toàn cao để bảo vệ người lớn tuổi khỏi các biến chứng nặng nề do cúm gây ra.

3. Tôi bị dị ứng thuốc, vậy có tiêm được vaccine cúm không?

Nếu bạn từng có dị ứng với một số loại thuốc, điều đó không có nghĩa là bạn cũng sẽ dị ứng với vắc-xin cúm. Chỉ trong một vài trường hợp đặc biệt, chúng ta mới cần tránh tiêm, chẳng hạn như đã từng bị phản ứng dị ứng rất nặng (sốc phản vệ) sau khi tiêm vắc-xin cúm trước đây, hoặc biết rõ mình dị ứng nặng với một thành phần có trong vắc-xin.

Những người bị dị ứng trứng vẫn có thể tiêm phòng cúm, tuy nhiên cần có sự tư vấn và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ. Nếu bạn đang sốt cao, có nhiễm trùng cấp, hoặc đợt mất bù tim phổi nặng (tức là tim không bơm đủ máu đi nuôi cơ thể), thì cần tạm hoãn việc tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định hơn.

Sau khi tiêm, bạn cần ở lại cơ sở y tế để được theo dõi trong khoảng 15–30 phút. Với những người rối loạn đông máu chưa kiểm soát và đang dùng thuốc kháng đông, vắc-xin cúm vẫn có thể được tiêm vào bắp tay, sau đó bạn sẽ được hướng dẫn ép chặt vị trí tiêm khoảng 2–5 phút để hạn chế chảy máu hay bầm tím.

4. Vaccine cúm có ảnh hưởng gì đến các thuốc tim mạch tôi đang dùng không?

Tôi hiểu khi nhiều người bệnh tim mạch lo lắng điều này vì phải dùng rất nhiều loại thuốc. Rất mừng câu trả lời là không ảnh hưởng. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy vaccine cúm không gây tương tác đáng kể với các thuốc tim mạch thường dùng. Ngay cả với warfarin, là loại thuốc chống đông cần theo dõi chặt chẽ, tiêm vaccine cúm cũng không làm thay đổi chỉ số INR (chỉ số đánh giá xem máu của bạn đông nhanh hay chậm) một cách đáng kể, và không làm tăng nguy cơ chảy máu nghiêm trọng. Các dữ liệu từ hệ thống báo cáo biến cố bất lợi toàn cầu đến nay chưa ghi nhận tín hiệu cho thấy vaccine cúm gây tương tác nguy hiểm với thuốc tim mạch.

5. Tôi đang dùng thuốc kháng đông, kháng kết tập tiểu cầu thì khi tiêm phòng cúm cần lưu ý điều gì?

Sau khi tiêm xong, bác sĩ sẽ dùng gạc hoặc bông gòn vô trùng ấn lên chỗ tiêm để giúp cầm máu. Bạn cần giữ lực ép này khoảng 2–5 phút, tuyệt đối không xoa hay chà sát vì có thể làm tổn thương mô và khiến máu khó cầm hơn. Nếu vẫn còn rỉ máu, hãy tiếp tục ép thêm 5 phút cho đến khi ngừng hẳn.

Bạn sẽ được theo dõi tại chỗ trong khoảng 30 phút sau tiêm để phát hiện sớm nếu có chảy máu, bầm tím hoặc phản ứng bất thường. Sau khi về nhà, trong 24 giờ đầu, bạn nên hạn chế vận động mạnh với tay vừa tiêm. Nếu thấy có chảy máu kéo dài, sưng nhiều hoặc đau, hãy báo ngay cho bac sĩ.

Dùng warfarin hay thuốc kháng đông khác không làm cản trở việc tiêm phòng cúm. Bạn vẫn duy trì thuốc và theo dõi chỉ số INR như bình thường.

6. Sau khi tiêm tôi có cần kiêng vận động mạnh hay tập thể dục không?

Không cần kiêng vận động hoàn toàn, nhưng chúng ta nên tránh tập luyện quá sức trong ngày tiêm. Một nghiên cứu lớn ở Nhật Bản cho thấy việc vận động nhẹ nhàng, kể cả tập thể dục thông thường, không ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ của vaccine cúm.

Tuy nhiên, nếu tập luyện cường độ cao ngay sau tiêm, bạn có thể cảm thấy mệt mỏi hơn, đau cơ nhiều hơn, vì lúc này cơ thể đang phản ứng với vaccine. Vì vậy, trong ngày tiêm, bạn nên nghỉ ngơi tương đối, tập nhẹ nhàng, và quay lại cường độ tập bình thường ngày hôm sau.

7. Thời điểm tiêm phòng cúm tối ưu tại Việt Nam và tình trạng sẵn có của vaccine?

Hiện nay ở Việt Nam đã có nhiều loại vaccine cúm liều chuẩn. Vaccine này chưa được bảo hiểm y tế chi trả, nên bạn sẽ tự thanh toán, chi phí trung bình khoảng 300.000 – 400.000 đồng/mũi (đã bao gồm khám sàng lọc và tư vấn). Mức giá có thể khác nhau giữa các trung tâm tiêm chủng.

Thời điểm tiêm tốt nhất là càng sớm càng tốt ngay khi có vaccine. Vì cúm ở nước ta lưu hành quanh năm, bạn có thể tiêm bất kỳ lúc nào trong năm và vẫn nhận được lợi ích bảo vệ.

(Xem thêm: Cúm ở Việt Nam có còn là căn bệnh theo mùa?)

8. Có thể tiêm cùng lúc nhiều loại vaccine không?

Bạn có thể tiêm vaccine cúm cùng lúc với vaccine phế cầu hoặc zona. Các nghiên cứu cho thấy điều này không làm giảm hiệu quả miễn dịch và cũng không làm tăng tác dụng phụ nghiêm trọng.

Khi tiêm vaccine cúm thì thường không có cảm giác đau tại vùng tiêm, hoặc cảm giác đau rất nhẹ so với các loại vaccine khác. Về lịch tiêm:

• Vaccine cúm: cần tiêm mỗi năm một lần, vì virus cúm thay đổi liên tục.
• Vaccine phế cầu: chỉ cần 1–2 liều, tiêm nhắc lại nếu có chỉ định đặc biệt.
• Vaccine zona: dành cho người ≥50 tuổi, cần 2 liều cách nhau 2–6 tháng.

Ngoài ra, người từ 60 tuổi trở lên có thể tiêm cúm và vaccine RSV (virus hợp bào hô hấp) trong cùng một lần khám. Khi tiêm nhiều loại vaccine cùng lúc, bác sĩ sẽ tiêm ở các chi khác nhau.

9. Người mắc bệnh tim mạch có nên tiêm vaccine cúm không?

Nếu bạn đang có bệnh tim mạch như: bệnh mạch vành sau đặt stent, suy tim (dù phân suất tống máu giảm hay bảo tồn), rung nhĩ đang dùng thuốc kháng đông, bệnh van tim, hoặc đái tháo đường kèm bệnh tim, thì bạn nên tiêm phòng cúm hằng năm.

Loại vaccine phù hợp là vaccine cúm bất hoạt – đây là vaccine được làm từ virus cúm đã bị tiêu diệt hoàn toàn.

10. Suy tim mất bù/hậu nhập viện có nên tiêm trước xuất viện?

Nếu bạn vừa trải qua đợt suy tim mất bù hoặc hậu nhập viện nên được tiêm vắc-xin cúm trước khi xuất viện, trừ khi có chống chỉ định.

Vắc-xin cúm đã được chứng minh là có hồ sơ an toàn tốt cho bệnh nhân suy tim, giúp giảm nguy cơ tử vong, biến cố tim mạch cũng như hạn chế tỷ lệ tái nhập viện. Vì vậy, việc tiêm phòng nên được xem là một phần trong kế hoạch điều trị và xuất viện để bảo vệ sức khỏe tổng thể.

11. Sau tiêm nếu tôi bị sốt hoặc đau nhức cánh tay, tôi có thể dùng thuốc giảm đau hạ sốt loại nào?

Phần lớn phản ứng sau tiêm cúm rất nhẹ và nhanh hết. Với vaccine cúm tứ giá tiểu đơn vị, chỉ khoảng 1% trường hợp có tác dụng phụ.

Nếu bạn bị sốt hoặc đau nhức cánh tay và muốn dùng thuốc thì có thể dùng paracetamol 500–1000 mg mỗi 4–6 giờ khi cần, tối đa 3–4 g/ngày (tùy vào chức năng gan).

Xem thêm:

• Vì sao người cao tuổi, người có bệnh nền nên tiêm vắc xin cúm định kỳ hằng năm?
• Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi có bệnh tim mạch (Phần 2) – Câu hỏi thường gặp
• Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi có bệnh tim mạch (Phần 3) – Thực hành tại Việt Nam