Điều trị chóng mặt: Thuốc, bài tập và cách xử trí theo nguyên nhân

Điều trị chóng mặt cần dựa trên nguyên nhân

Không có phương pháp điều trị chung cho mọi trường hợp chóng mặt. Tùy vào nguyên nhân được chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị khác nhau như:

Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV): Áp dụng nghiệm pháp Epley hay Semont tái định vị sỏi tai; không nên dùng thuốc ức chế tiền đình thường quy thay cho nghiệm pháp này.
Viêm dây thần kinh tiền đình hoặc giảm chức năng tiền đình ngoại biên, Migraine tiền đình, bệnh Ménière: Điều trị có thể kết hợp giữa kiểm soát bệnh nền, phục hồi chức năng tiền đình và thay đổi lối sống phù hợp. Trong một số trường hợp cấp tính, bác sĩ có thể chỉ định thuốc trong thời gian ngắn giúp giảm các triệu chứng như chóng mặt hoặc buồn nôn.

Những trường hợp nghi ngờ đột quỵ hoặc nguyên nhân trung ương: Cần đánh giá cấp cứu, không tự điều trị tại nhà.

Điều trị với thuốc

Thuốc có thể được sử dụng tùy theo nguyên nhân và mục tiêu điều trị. Loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng sẽ khác nhau ở từng người bệnh. Một số trường hợp cấp tính, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc ức chế tiền đình nhằm giảm triệu chứng chóng mặt trong thời gian ngắn. Thuốc chống nôn cũng có thể được chỉ định nếu người bệnh có buồn nôn hoặc nôn kèm theo.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một số thuốc như betahistine giúp kiểm soát triệu chứng, dự phòng tái phát và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh, tùy theo nguyên nhân gây bệnh.

Lưu ý: Với chóng mặt do BPPV, các hướng dẫn điều trị ưu tiên nghiệm pháp tái định vị sỏi tai hơn là dùng thuốc. Không tự ý mua hoặc sử dụng thuốc khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.

Điều trị không dùng thuốc

Bên cạnh dùng thuốc và các phương pháp điều trị khác, phục hồi chức năng tiền đình là một phần quan trọng trong điều trị. Các nghiên cứu cho thấy phương pháp này có thể giúp giảm cảm giác chóng mặt, cải thiện khả năng giữ thăng bằng, ổn định ánh nhìn khi vận động và hỗ trợ người bệnh trở lại sinh hoạt hằng ngày. Dưới đây là một số hướng dẫn cụ thể (các bước và video) để bệnh nhân dễ tâp tại nhà

Lưu ý trước khi tự tập phục hồi tiền đình: Không phải mọi cơn chóng mặt đều phù hợp với cùng một bài tập. Người bệnh nên được bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá về nguyên nhân gây bệnh, nguy cơ té ngã và các bệnh lý ở cổ/lưng trước khi tự tập luyện. Ngừng tập và đi khám ngay nếu chóng mặt tăng đột ngột hoặc xuất hiện tình trạng yếu/tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội, ngất, đau ngực, khó thở hoặc đi đứng không vững rõ rệt.

Bài tập Brand-Daroft

Tư thế 1: Ngồi thẳng và đầu (mặt) nhìn thẳng phía trước

Tư thế 2: Ngã thân người qua 1 bên (phải) và nằm xuống giường (nằm nghiêng) xoay đầu nhanh 45 độ để mặt hướng lên trên trần nhà, giữ nguyên tư thế này trong 30 giây

Tư thế 3: Xoay trả đầu nhanh về tư thế nằm nghiêng rồi ngồi thẳng dậy như tư thế 1

Tư thế 4: Nằm nghiêng xuống giường như tư thế 2 nhưng ở bên ngược lại (trái) và cũng xoay đầu

Hình ảnh minh họa bài tập Brand-daroft

Bài tập luyện phục hồi tiền đình

Bài tập luyện Mắt

Đứng hoặc ngồi ở một tư thế thoải mái và thực hiện các bài tập tập luyên cử động mắt mà không di chuyển đầu. Từ từ nhìn lên rồi nhìn xuống, sau đó thực hiện nhanh hơn. Lặp lại 20 lần
Liếc mắt từ bên này sang bên kia, sau đó thực hiện nhanh hơn
Đặt ngón tay cách mũi khoảng 30 cm, di chuyển ngón tay lùi và tiến trong khoảng 30 cm so với mũi
Lặp lại 20 lần

Bài tập luyện đầu và mắt

Đứng hoặc ngồi ở một tư thế thoải mái mà không di chuyển đầu. Ngả đầu về phía sau và phía trước. Hai mắt mở từ từ trước rồi sau đó mở nhanh. Lặp lại 20 lần.
Mở hai mắt, nghiêng đầu sang từng bên rồi trở lại vị trí ban đầu. Lặp lại 20 lần.
Lặp lại bài tập này với hai mắt nhắm. Lặp lại 20 lần.

Bài tập luyện hai vai và thân

Ngồi ở một tư thế thoải mái. Nâng vai lên ngang cằm và xoay vai. Lặp lại 20 lần.
Ngồi thoải mái và thực hiện chuyển động vòng tròn cho eo từ phải sang trái, chỉ di chuyển phần thân trên. Lặp lại 20 lần.
Ngồi xuống, cúi về phía trước và kéo một thứ gì đó trên sàn. quay lại tư thế ban đầu. Lặp lại 20 lần.
Quay đầu từ bên này sang bên kia, hai mắt mở. Bắt đầu với 2 lần quay chậm, sau đó tới 1 lần quay nhanh hơn. Phải… Trái… Đợi vài giây rồi thực hiện 3 lần quay nhanh hơn. nếu tình trạng của bạn cải thiện, hãy nhắm mắt và lặp lại.
Đứng lên từ tư thế ngồi, sau đó ngồi xuống. Lặp lại 20 lần với hai mắt mở. Lặp lại 20 lần với hai mắt nhắm.
Ném một quả bóng từ tay này sang tay kia ngang tầm mắt. Lặp lại 20 lần.
Ngả người về phía trước rồi chuyển quả bóng từ tay này sang tay kia tầm dưới hai gối và mở mắt, sau đó lặp lại 20 lần với nhắm mắt.
Bước đi quanh một chiếc ghế theo một hướng. sau đó bước đi theo hướng ngược lại. Lặp lại 10 lần.

Hướng dẫn các bài tập luyện tập phục hồi tiền đình

Mắt

1. Giữ hai ngón trỏ trước mặt theo chiều ngang, khoảng cách giữa 2 ngón trỏ là 30 cm. Lần lượt tập trung mắt nhìn từ ngón trỏ trái sang ngón trỏ phải (hoặc ngón trỏ phải sang ngón trỏ trái) trong khi vẫn giữ yên đầu.