Chủ động phòng ngừa chóng mặt tái phát để sống khỏe hơn
Chuyên gia viết bài: TS.BS. Lê Hồng Anh
Trưởng khoa – Khoa Tai Thần Kinh – Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung Ương.
Ngày cập nhật: 17/06/2026
Mục lục
1. Tổng quan về chóng mặt
Chóng mặt là một khái niệm chung được đa số người bệnh sử dụng để mô tả nếu có bất kỳ rối loạn nào về cảm giác thăng bằng của mình. Trong thực hành lâm sàng, chúng tôi đã gặp rất nhiều người đến khám vì chóng mặt, phần lớn triệu chứng này đã xuất hiện nhiều lần, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sinh hoạt, làm việc và chất lượng cuộc sống.
Khi khám, chúng tôi luôn cố gắng hiểu rõ bạn đang cảm thấy như thế nào: bạn có thấy mọi thứ xung quanh như chuyển động, quay cuồng? Bạn có cảm giác quay ở trong đầu? Hay là thấy chòng chành, mất thăng bằng? Những mô tả này rất quan trọng để xác định nguyên nhân chính xác.
Trong phần lớn trường hợp, tình trạng chóng mặt quay do rối loạn ở tiền đình ngoại biên. Các nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến chóng mặt kiểu này là: chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, bệnh Meniere và viêm dây thần kinh tiền đình.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng gặp nhiều người bệnh đến khám vì cảm giác quay trong đầu hoặc cảm giác chòng chành. Những triệu chứng này gặp trong nhiều bệnh lý hơn bao gồm tiền đình trung ương, bệnh lý toàn thân và cũng có thể là do tiền đình ngoại biên. Nguyên nhân gây cảm giác chóng mặt kiểu này có thể kể đến là: bệnh migraine tiền đình, hạ huyết áp tư thế.
2. Nguy cơ tái phát của chóng mặt
Chóng mặt do rối loạn tiền đình có nguy cơ tái phát cao. Trên thực tế, đại đa số người bệnh đến khám tại cơ sở của chúng tôi sau khi đã trải qua nhiều tháng, thậm chí nhiều năm bị triệu chứng chóng mặt tái phát. Cơn chóng mặt có thể kéo dài vài giây, vài phút, vài giờ hoặc thậm chí vài ngày, ảnh hưởng lớn đến cuộc sống. Người bệnh thường tự mua thuốc hoặc tiêm truyền thuốc mà không rõ bệnh cụ thể nên không được điều trị phù hợp.
Hiện nay ở Việt Nam, theo tìm hiểu của chúng tôi chưa thấy có nhiều tài liệu y khoa ghi nhận về tỷ lệ tái phát chóng mặt do rối loạn tiền đình. Trên thế giới, kết quả của các nghiên cứu cho thấy chóng mặt là một triệu chứng thường xuyên tái phát.
3. Nguy cơ tái phát của chóng mặt (tiếp)
Bệnh chóng mặt kịch phát tư thế lành tính là bệnh lý tiền đình ngoại biên phổ biến nhất. Người bệnh có các cơn chóng mặt quay ngắn (dưới 1 phút), xảy ra khi nằm xuống, quay đầu trên giường hoặc ngửa cổ. Thống kê cho thấy có đến 50-60% người bệnh tái phát triệu chứng trong những năm sau đó.
Bệnh Meniere cũng là một dạng rối loạn tiền đình thường gặp, đặc biệt ở nữ giới, ngoài 30 tuổi. Người bệnh có thể trải qua các cơn ù tai, nghe kém và chóng mặt quay, kéo dài từ 20 phút đến 12 giờ. Các triệu chứng thường tái phát từng đợt, gây lo lắng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Với viêm dây thần kinh tiền đình, người bệnh thường bị chóng mặt quay liên tục, khởi phát một cách đột ngột. Cơn chóng mặt có thể kéo dài vài ngày, sau đó giảm dần trong vài tuần tiếp theo. Khác với bệnh Meniere, người bệnh thường không bị ù tai hay giảm thính lực.
Một nguyên nhân khác là migraine tiền đình, thường gặp hơn ở người có tiền sử đau nửa đầu. Cơn chóng mặt trong trường hợp này kéo dài từ 5 phút đến 72 giờ, kèm theo các triệu chứng như đau đầu, sợ ánh sáng, sợ tiếng động hoặc rối loạn thị giác thoáng qua.
Bệnh nhân hạ huyết áp tư thế thường biểu hiện cảm giác hoa mắt, quay trong đầu, tối sầm mắt hay choáng váng khi thay đổi tư thế, đặc biệt khi chuyển từ tư thế ngồi sang đứng. … Tỷ lệ hạ huyết áp tư thế tăng theo tuổi, đặc biệt là ở những người từ 65 tuổi trở lên.
4. Chóng mặt tái phát ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống
Chóng mặt tái diễn thường dẫn đến các vấn đề về tâm lý, như lo lắng và bận tâm quá mức đến sức khỏe. Người bệnh dần tránh các hoạt động có nguy cơ gây chóng mặt dẫn đến hạn chế về thể chất. Do đó, người bệnh có thể dần cảm thấy mặc cảm, xấu hổ với những người xung quanh cũng như xã hội.
Nguy cơ ngã cũng là một vấn đề đáng lo ngại với bệnh nhân bị chóng mặt, đặc biệt do tiền đình ngoại biên. Chúng tôi đã gặp không ít trường hợp người bệnh bị ngã trong các tình huống khác nhau, ví dụ như đang làm việc, đi bộ hay ngã khi leo cầu thang…
Ngược lại, việc lo lắng và tránh hoạt động có thể làm trầm trọng và kéo dài thêm tình trạng chóng mặt, dẫn đến một vòng luẩn quẩn, khiến người bệnh cảm thấy mất phương hướng, đau khổ và thất vọng.
5. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến tái phát
Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến tái phát các triệu chứng chóng mặt:
- Tuổi cao
- Giới nữ
- Bệnh lý thần kinh trung ương ảnh hưởng đến não bộ và tủy sống (Chấn thương, bệnh Parkinson, xơ cứng đa ổ)
- Tâm lý: rối loạn giấc ngủ, stress, lo âu…
- Toàn thân: hạ đường huyết, giảm thể tích tuần hoàn (mất nước), thiếu máu…
- Bệnh lý kèm theo: đái tháo đường, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, bệnh lý rối loạn nhịp tim…
6. Sử dụng thuốc
Tôi đã gặp nhiều trường hợp bị chóng mặt tái diễn trong quá trình thăm khám bệnh, và một điều tôi luôn nhấn mạnh với mọi người là: tuân thủ điều trị đóng vai trò rất quan trọng để kiểm soát và ngăn ngừa tái phát. Rất nhiều người sau khi cảm thấy đỡ chóng mặt lại tự ý ngưng thuốc, không tiếp tục tái khám như đã hẹn, khiến cho các triệu chứng có thể quay trở lại, đôi khi còn khó kiểm soát hơn trước.
Đối với sử dụng thuốc, tuân thủ điều trị không chỉ đơn giản là uống đủ thuốc, mà còn bao gồm uống đúng thời điểm, đúng liều lượng và đúng lịch trình đã được hướng dẫn.
Thuốc phục hồi tiền đình, betahistine là một trong những thuốc phổ biến để điều trị chóng mặt do rối loạn tiền đình. Betahistine có thể được sử dụng với liều 48 mg mỗi ngày, thời gian sử dụng trong 2 – 3 tháng.
Thuốc lợi tiểu chẳng hạn như hydrochlorothiazide cũng được khuyến nghị cho bệnh Ménière để giảm sự tích tụ dịch trong tai trong, từ đó giảm triệu chứng chóng mặt.
Corticosteroids (methylprednisolone/triamterene) có thể được sử dụng trong trường hợp viêm dây tiền đình cấp tính để cải thiện sự phục hồi chức năng tiền đình ngoại biên, mặc dù bằng chứng hiện tại không đủ để đưa ra khuyến nghị chung.
7. Bài tập phục hồi chức năng tiền đình
Bên cạnh sử dụng thuốc, các bài tập phục hồi chức năng tiền đình cũng có thể hữu ích trong việc phòng ngừa chóng mặt tái phát, đặc biệt với những bệnh nhân giảm chức năng tiền đình một bên (viêm dây thần kinh tiền đình, bệnh Meniere). Điểm quan trọng là các bạn cần duy trì thực hiện các bài tập theo hướng dẫn dù các triệu chứng đã giảm bớt.
Vertigo Coach là một ứng dụng rất hữu ích, hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài tập phục hồi chức năng tiền đình.
Bên cạnh đó, ứng dụng còn cung cấp kiến thức về bệnh chóng mặt, cách kiểm soát triệu chứng hiệu quả. Với tính năng nhắc nhở giờ uống thuốc và luyện tập, ứng dụng giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn, từ đó tăng khả năng hồi phục và giảm nguy cơ tái phát.
8. Lối sống và chế độ sinh hoạt
Việc điều chỉnh lối sống, chế độ sinh hoạt, suy nghĩ tích cực là một trong những vấn đề quan trọng trong điều trị bệnh nhân chóng mặt cũng như phòng tránh chóng mặt tái phát.
Người bệnh cần được tư vấn, giải thích về triệu chứng để giảm bớt ảnh hưởng của chóng mặt tới tâm lý, tránh căng thẳng không cần thiết, duy trì được suy nghĩ lạc quan, tích cực. Đồng thời, chế độ ăn uống lành mạnh, tránh bỏ bữa, kiểm soát cân nặng, uống đủ nước giúp duy trì một cơ thể khỏe mạnh, không chỉ giúp phòng ngừa chóng mặt mà còn các bệnh lý khác.
Ngoài ra, cần tư vấn người bệnh duy trì hoạt động thể chất phù hợp với thể trạng, giúp tăng cường sức mạnh hệ thống tuần hoàn và thần kinh cơ, giảm tác động của chóng mặt tới người bệnh.
9. Kiểm soát các yếu tố nguy cơ
Các yếu tố nguy cơ như tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao và loãng xương có thể làm tăng nguy cơ tái phát chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Chúng tôi luôn khuyến khích người bệnh kiểm soát tốt các tình trạng này, không chỉ để bảo vệ sức khỏe tổng thể, mà còn để giảm thiểu khả năng chóng mặt quay trở lại.
Xem thêm:
- Chủ động phòng ngừa chóng mặt tái phát để sống khỏe hơn (Phần 2)
- Những phương pháp giúp cải thiện và điều trị chóng mặt hiệu quả
- 6 bước giúp ngăn ngừa cơn chóng mặt tái phát
