Hỏi đáp bệnh lý hô hấp người lớn

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Hỏi đáp

Bệnh lý hô hấp ở người lớn

ho hap

Các thắc mắc thường gặp

1. Xin chào bác sĩ, khoảng 2 ngày nay tôi ho, sốt và đau họng. Xin hỏi tôi bị bệnh gì?

Đáp: Ho khan hoặc ho đàm (có khi đàm trắng hoặc đàm có màu vàng/xanh/xám), sốt, đau họng, có thể kèm theo sổ mũi và/hoặc khàn tiếng/tắc tiếng là các triệu chứng thường gặp của viêm đường hô hấp trên cấp (1). Tuy nhiên, bác sĩ cần hỏi thêm vài câu hỏi và thăm khám vùng mũi miệng của bệnh nhân để có thể chẩn đoán bệnh chính xác.

2. Khoảng 5 ngày trở lại đây, tôi ho đàm, sốt, cảm giác tức ngực và khó thở. Năm ngoái, tôi cũng bị như thế, đi khám bệnh thì bác sĩ nói tôi bị viêm phổi. Vậy là lần này tôi cũng bị viêm phổi phải không? Tôi có thể mua và uống lại toa thuốc cũ năm ngoái không?

Đáp: Ho đàm (đàm trắng hoặc đàm có màu vàng/xanh/xám), sốt, tức ngực/đau ngực, khò khè, cảm giác khó thở/thở hụt hơi là các triệu chứng thường gặp của viêm đường hô hấp dưới cấp tính, trong đó có bệnh viêm phổi (2). Không nên uống theo toa thuốc cũ. Bác sĩ sẽ thăm khám tại thời điểm hiện tại để có thể chẩn đoán bệnh và kê toa thuốc.

3. Năm nay tôi 56 tuổi. Vài tháng gần đây, tôi hay bị ho đàm vào buổi sáng, thở hụt hơi, thỉnh thoảng cảm thấy tức ngực. Xin hỏi tôi bị bệnh gì?

Đáp: Ho khan/ho đàm trắng, tức ngực/đau ngực, cảm giác khó thở/thở hụt hơi kéo dài trên 3 tháng trong 2 năm liên tiếp là các triệu chứng thường gặp của viêm đường hô hấp mạn tính, nhất là trên bệnh nhân trên 40 tuổi và có hút thuốc lá (3). Tuy nhiên, bác sĩ cần hỏi thêm vài câu hỏi, nghe phổi và có thể cần làm thêm xét nghiệm để có thể chẩn đoán bệnh chính xác.

4. Tôi năm nay 45 tuổi. Thời gian gần đây, tôi thường cảm thấy khó thở về đêm, có khi nghe tiếng khò khè hoặc tiếng rít ở trong cổ. Tôi đi khám bác sĩ tư thì bác sĩ chẩn đoán tôi bị hen suyễn. Tôi không tin vì từ trước giờ tôi không bị suyễn và sau cơn khó thở đó, tôi gần như thở được bình thường. Tôi có thật sự bị hen suyễn hay không thưa bác sĩ?

Đáp: Các triệu chứng trên là rất điển hình của bệnh hen phế quản hay thường gọi là bệnh suyễn. Bệnh nhân hen phế quản thường khởi khát khi còn trẻ, tuy nhiên hen phế quản có thể khởi phát muộn (late onset asthma), nhất là trên bệnh nhân nữ sau 40 tuổi (4).

5. Tôi bị bệnh hen đã lâu. Tôi cũng thường bị sổ mũi, có khi nghẹt mũi, nhảy mũi nhất là vào buổi sáng hoặc khi ngửi thấy mùi gì khó chịu. Tôi muốn hỏi những biểu hiện như vậy có liên quan đến bệnh hen không thưa bác sĩ?

Đáp: Các triệu chứng trên thường gặp trong bệnh viêm mũi dị ứng và bệnh này thường đi kèm với bệnh hen phế quản (4).

6. Tôi bị hen phế quản và thường lên cơn khò khè, khó thở, nhất là khi quét dọn nhà cửa. Sau đó, tôi rất mệt và không thể làm gì được. Bác sĩ ơi tại sao tôi lại bị như thế?

Đáp: Bụi trong nhà chứa nhiều dị nguyên gây dị ứng, trong đó có nhiều con mạt mà mắt thường không nhìn thấy được (5, 6). Bệnh nhân có thể đã bị dị ứng với con mạt bụi nhà và làm khởi phát cơn hen khi tiếp xúc với bụi trong nhà. Các yếu tố có thể khởi phát cơn hen như: sau khi tiếp xúc với các yếu tố gây dị ứng, khi viêm phế quản/viêm phổi, vận động thể lực quá mức, tác động tâm lý mạnh (stress, xúc động…) (4). Bệnh nhân nên tránh/ hạn chế tiếp xúc với bất cứ nguyên nhân nào gây khởi phát cơn hen đã biết.

7. Tôi đang bị hen suyễn. Tôi có cần phải kiêng cữ đồ ăn nào không? Bác sĩ cho tôi hỏi các loại thức ăn dễ gây dị ứng là các loại thức ăn nào?

Đáp: Bất cứ loại thức ăn nào cũng có thể gây dị ứng, thường gặp nhất là hải sải (tôm, cá biển, hào…), thịt bò, giá, hạt phỉ và đậu phộng (5, 6). Từ trước đến giờ nếu bệnh nhân bị dị ứng với bất cứ thức ăn nào thì nên tránh. Bệnh nhân cũng có thể yêu cầu làm thêm các xét nghiệm về dị ứng để xem có bị phản ứng với loại thức ăn nào hay không.

8. Tôi bị viêm phổi và uống thuốc theo toa của bác sĩ. Tôi uống thuốc vào thấy người rất khó chịu, nổi mẩn và ngứa toàn thân. Có phải tôi đã dị ứng với thuốc không thưa bác sĩ?

Đáp: Bệnh nhân có thể bị dị ứng hoặc gọi là phản ứng dị ứng với tất cả các loại thuốc đã uống, đặc biệt là các loại kháng sinh. Nhẹ thì xuất hiện cảm giác châm chích/ngứa tại chỗ hoặc toàn thân, nổi mẩn đỏ. Nặng thì có thể gây sốc phản vệ và ảnh hưởng đến tính mạng (7). Bệnh nhân cần ghi nhớ bản thân đã từng bị dị ứng với loại thuốc nào. Trong toa thuốc vừa uống, những loại thuốc nào đã từng sử dụng và loại nào chưa để bác sĩ có thể tìm ra được loại thuốc nào gây dị ứng.

9. Tôi làm việc trong môi trường có nhiều khói bụi và gần đây tôi bị ho rất nhiều, có khi cảm thấy khó thở. Bác sĩ có thể nói thêm về tác hại của khói bụi trong môi trường làm việc hoặc ô nhiễm môi trường nói chung đến sức khỏe hô hấp?

Đáp: Khói bụi và ô nhiễm môi trường tác hại rất nhiều đến sức khỏe hô hấp. Mới tiếp xúc thì có thể gây khởi phát cơn khó thở cấp, viêm phế quản, viêm phổi… Tiếp xúc lâu ngày sẽ làm giảm chức năng hô hấp và gây nên các bệnh hô hấp mạn tính như bệnh phổi nghề nghiệp, bệnh hô hấp mạn tính (8).

10. Tôi vẫn đang hút thuốc lá và nhiều người khuyên tôi nên cai thuốc lá. Cho tôi hỏi tôi có thể mắc những bệnh nghiêm trọng nào nếu không cai thuốc?

Đáp: Khói thuốc lá là một trong những nguyên nhân chính gây ung thư phổi, và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Khói thuốc lá còn ảnh hưởng xấu đến những người xung quanh khi hít phải khói thuốc, nhất là trẻ nhỏ (9). Bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nên cai thuốc lá ngay khi được chẩn đoán (10). Không hút thuốc là tốt hơn.

11. Thời gian gần đây, tôi ho đàm và khó thở. Tôi đi khám và được chẩn đoán bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Nếu tôi điều trị thường xuyên, tôi có thể khỏi bệnh không?

Đáp: Triệu chứng thường gặp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là ho đàm trắng nhất là về buổi sáng, khó thở khi vận động/gắng sức, giai đoạn nặng thì khó thở liên tục, ngay cả khi ngồi nghỉ. Các triệu chứng xuất hiện kéo dài dai dẳng và mức độ tăng dần. Bệnh nhân cần điều trị để ổn định mức độ bệnh: giảm tần xuất cơn khó thở cấp, giảm độ nặng triệu chứng, giảm nhập viện và giảm tỷ lệ tử vong, tuy nhiên không điều trị khỏi bệnh hoàn toàn vì như tên gọi là bệnh mạn tính (10).

12. Người nhà nói tôi ngủ ngáy rất to và bắt tôi đi khám bệnh. Bác sĩ chẩn đoán tôi bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Bác sĩ có thể nói rõ thêm về triệu chứng ngủ ngáy và bệnh này?

Đáp: Ngáy là sự rung động của các cấu trúc hô hấp, là âm thanh được phát ra do sự cản trở chuyển động của không khí trong lúc ngủ (11). Ngưng thở khi ngủ đặc trưng với tiếng ngáy, sau đó có những cơn ngưng thở từ 10 đến 30 giây hoặc kéo dài hơn, và tiếp theo là thở hổn hển. Người ngủ ngáy có thể không biết là mình ngáy khi ngủ, chỉ biết hoặc nhận ra khi người nhà nói (12, 13).

13. Tôi biết tôi bị ngủ ngáy từ lâu, nhưng khoảng thời gian gần đây tôi thường cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày, hay quên và tiểu đêm. Bác sĩ chẩn đoán tôi bị bệnh ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Bác sĩ cho tôi hỏi thêm về các triệu chứng khác của bệnh này?

Đáp: Các triệu chứng khác của ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ bao gồm buồn ngủ và mệt mỏi vào ban ngày; khô miệng và đau đầu khi thức giấc; giảm tập trung chú ý, giảm trí nhớ; giảm ham muốn tình dục và đi tiểu đêm nhiều lần (12, 13).

14. Bác sĩ chẩn đoán tôi bị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Nhà tôi không có ai bị bệnh ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. Bác sĩ cho hỏi bệnh này có di truyền không?

Đáp: Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ là một trong những bệnh có yếu tố di truyền gia đình. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ cao của chứng bệnh còn có: tuổi (vì bất cứ độ tuổi nào cũng có thể mắc bệnh nhưng thường gặp ở người lớn tuổi) và thói quen sống không lành mạnh như uống bia rượu, hút thuốc lá, quá cân hoặc béo phì (12, 13).

15. Tôi ngủ ngáy từ lâu, chỉ đi khám bác sĩ khi tôi cảm thấy quá mệt mỏi vào ban ngày. Tôi không biết nếu tôi đi khám bệnh sớm hơn thì bệnh của tôi có thể điều trị hết không?

Đáp: Khi bệnh nhân biết/phát hiện ngủ ngáy dù có hoặc không bị ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống thì nên đi khám kiểm tra tại các cơ sở y tế chuyên khoa để có thể được tư vấn và tìm được các biện pháp can thiệp hiệu quả. Có thể giải quyết triệt để được bệnh hay không thì tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh (13).

16. Tôi bị ho khan kéo dài và cảm giác rất ngứa họng. Tôi đi khám bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng và chuyên khoa hô hấp, các bác sĩ đều khuyên tôi đi khám thêm chuyên khoa tiêu hóa. Bác sĩ có thể giải thích thêm tại sao không?

Đáp: Bệnh nhân mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản kéo dài sẽ gây ảnh hưởng đến vùng họng, gây ngứa họng, kích thích gây ho và triệu chứng này làm bệnh nhân đến khám bác sỹ tai mũi họng hoặc hô hấp dù bệnh thuộc chuyên khoa tiêu hóa (14).

17. Tôi bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Bác sĩ khuyên tôi nên đi chích ngừa viêm phổi do phế cầu. Chích ngừa thì có những lợi ích gì thưa bác sĩ?

Đáp: Bệnh nhân bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nên chích ngừa viêm phổi do phế cầu. Đối với bệnh nhân dưới 65 tuổi, vaccine giúp giảm nguy cơ viêm phổi mắc phải do tác nhân phế cầu. Đối với người trên 65 tuổi, vaccine giúp giảm nguy cơ viêm phổi và giảm mức độ nặng của bệnh do tác nhân phế cầu (10).

18. Tôi bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Bác sĩ khuyên tôi nên đi chích ngừa cúm nhưng tôi đang phân vân có nên chích ngừa cúm hay không?

Đáp: Nên chích ngừa cúm đối với những người có nguy cơ cao bị cúm biến chứng như bệnh nhân mắc các bệnh phổi mạn tính. Người đã chích ngừa nếu mắc cúm sẽ có nhiều lợi ích như ít triệu chứng và triệu chứng nhẹ hơn, thời gian bị bệnh ngắn hơn, giảm nguy cơ tử vong hơn người chưa chích ngừa (10, 15).

19. Tôi bị hen phế quản. Vậy tôi có nên chích ngừa viêm phổi do phế cầu không ?

Đáp: Bệnh nhân hen phế quản, đặc biệt là bệnh nhân lớn tuổi, thuộc nhóm nguy cơ cao bị viêm phổi do tác nhân phế cầu, nhưng không có đủ bằng chứng để khuyến cáo bắt buộc chích vaccine này (16). Vì vậy, bệnh nhân hen phế quản có thể chích hay không chích vaccine này là tùy thuộc vào điều kiện kinh tế.

20. Tôi bị hen phế quản. Vậy tôi có nên chích ngừa cúm không?

Đáp: Cúm góp phần gây ra những cơn hen phế quản cấp. Bệnh nhân hen phế quản mức độ trung bình đến nặng khuyến cáo nên chích ngừa cúm mỗi năm. Chích ngừa cúm hàng năm giảm tỷ lệ bệnh đồng mắc và tỷ lệ tử vong đối với tất cả mọi người (16).

 

VNPC190407

Tài liệu tham khảo

1. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 43 disorders of the upper airways. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

2. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 32 pyogenic bacterial pneumonia and lung abces. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

3. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 39 Chronic bronchitis and emphysema. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

4. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 38 Asthma. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

5. Chu HT, Godin I, Phuong NT, Nguyen LH, Hiep TT, Michel O. Allergen sensitisation among chronic respiratory diseases in urban and rural areas of the south of Viet Nam. The international journal of tuberculosis and lung disease. 2018 Feb 1;22(2):221-9.

6. Matricardi PM, et al. EAACI molecular allergology user's guide. Pediatr Allergy Immunol, 2016, 27: 1-250.

7. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 72 drug-induced pulmonary disease. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

8. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 67 indoor and outdoor air pollution. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

9. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 40 smoking hazards and cessation. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

10. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease, 2018 report. https://goldcopd.org/wp-content/uploads/2017/11/GOLD-2018-v6.0-FINAL-revised-20-Nov_WMS.pdf .

11. https://en.wikipedia.org/wiki/Snoring . Accessed May 17th 2019.

12. https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/sleep-apnea . Accessed May 17th 2019.

13. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 79 sleep-disordered breathing. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

14. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 83 pulmonary complications of abdominal disease. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

15. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Influenza viruses. Major viral pathogens. Chapter 31 Viral infections. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

16. Global Initiative for Asthma. Global strategy for asthma management and prevention, updated 2018. https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2018/03/WMS-FINAL-GINA-2018-Appendix_v1.3.pdf .