Dấu hiệu cảnh báo sự nguy hiểm trong bệnh lý chóng mặt

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Những dấu hiệu cảnh báo sự nguy hiểm trong bệnh lý chóng mặt

1. Thế nào là chóng mặt?

Sự thăng bằng của sự vật là một đặc tính hiển nhiên mà mọi vật phải tuân theo, ví như ngôi nhà nếu nghiêng sẽ bị sụp đổ, hòn đá nếu không vững sẽ lăn. Loài vật cũng vậy, sự thăng bằng là yếu tố đầu tiên phải có để tồn tại. Đó là kết quả hoàn hảo đến tuyệt vời của sự phối hợp hoạt động nhịp nhàng, chính xác của cơ chế thần kinh và thể dịch mà tạo hóa ban cho để chim có thể ngủ trên cây, thằn lằn có thể bò trên tường mà không bị rơi... Và con người, với thân hình rất cao nhưng chỉ đứng trên hai bàn chân bé nhỏ vẫn có thể đi đứng, chạy nhảy mà không hề bị té ngã.

Chóng mặt là một triệu chứng của nhiều bệnh lí từ đơn giản nhẹ nhàng cho đến phức tạp nặng nề và đôi khi nguy hiểm. Nó là một biểu hiện của một sự không tuân theo qui luật cân bằng trên: Đó là sự mất vững hay mất thăng bằng.

Đa dạng trong cách mô tả của người bệnh: là cảm giác xoay tròn lắc lư, đi không vững hay cảm giác bị xô đẩy mất cân bằng, loạng choạng muốn té, là cảm giác lâng lâng đầu nhẹ hẫng hoặc bồng bềnh, chao đảo, đi đứng sợ ngã… làm cho người bệnh cảm giác rất lo sợ và hoang mang.

Ở đây không nói tới triệu chứng choáng váng hay cảm giác muốn xỉu trong bệnh cảnh hạ huyết áp tư thế hay hạ đường huyết.

 

2. Các nguyên nhân gây nên chóng mặt

Cơ chế thần kinh - thể dịch điều khiển sự thăng bằng này là sự kết hợp tinh vi và phức tạp giữa cơ quan tiền đình (nằm ở tai trong, có chứa dịch lỏng để cảm nhận được sự thay đổi tư thế cơ thể dù rất nhỏ) và những tín hiệu này được thần kinh tiền đình tiếp nhận, sau đó liên hệ về tiểu não (phần não nằm ở phía sau đầu) để đáp ứng với sự thay đổi tư thế của cơ thể, giữ cơ thể luôn ở trạng thái thăng bằng.

Tiểu não thuộc não bộ gọi là phần trung ương; còn cơ quan tiền đình và thần kinh tiền đình là phần ngoại biên. Vì vậy chóng mặt được chia hai nhóm nguyên nhân là chóng mặt trung ương và chóng mặt ngoại biên, tùy thuộc vào vị trí trung ương hay ngoại biên bị tổn thương.

1.1. Nguyên nhân ngoại biên:

Ảnh hưởng đến cơ quan tiền đình hay dây thần kinh tiền đình (chiếm 90% các trường hợp), nguyên nhân này ít nguy hiểm hơn, bao gồm:

a. Bệnh của cơ quan tiền đình liên quan đến phần dịch lỏng: đó là sự bất thường của dịch hay sự lưu thông chất dịch:

  • Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính: nguyên nhân do sự di chuyển cơ học của sỏi tai gây kích thích bên trong cơ quan tiền đình nơi chứa nội dịch (các ống bán khuyên), hiện tượng xảy ra khi bệnh nhân xoay đầu. Đây là bệnh hay gặp nhất của cơ quan tiền đình, thường xảy ra khi bệnh nhân thay đổi tư thế đầu đột ngột, xảy ra từng đợt, nhiều lần trong đời, bệnh nhân thường có cảm giác xoay tròn, có khi buồn nôn, nôn rất khó chịu.
  • Bệnh Ménière: Do bất thường về thể tích và thành phần của chất dịch, thường gây ù tai và giảm/mất thính lực đi kèm.

b. Bệnh của thần kinh tiền đình:

  • Viêm thần kinh tiền đình: dễ bị xảy ra khi tai giữa và tai trong bị viêm nhiễm nặng.
  • Bệnh dây thần kinh số VIII (thần kinh tiền đình - ốc tai): thường kèm giảm thính lực tăng dần, phần lớn do u lành của dây thần kinh này.
  • Viêm tai giữa nhất là trường hợp có vật lạ trong ống tai, dịch sau màng nhĩ hay sẹo màng nhĩ rộng, cần khám thêm Chuyên khoa Tai Mũi họng để đánh giá toàn diện hơn.
  • Thuốc: có một số thuốc có tác dụng phụ gây chóng mặt.
  • Căng thẳng, mất ngủ kéo dài: hiện nay là nguyên nhân có xu hướng tăng, nhất là ở người trẻ.

1.2. Nguyên nhân trung ương:

Ảnh hưởng đến tiểu não: đây là nhóm nguyên nhân nguy hiểm (chiếm khoảng 10% nguyên nhân chóng mặt).

  • Đột quỵ: nhồi máu hay xuất huyết tiểu não, bệnh thường xảy ra đột ngột, thường kèm đau đầu, nếu không chẩn đoán và điều trị sớm người bệnh sẽ nhanh chóng đi vào hôn mê và nguy hiểm đến tính mạng.
  • U tiểu não: bệnh thường kèm đau đầu dai dẳng trước đó.
  • Teo tiểu não: bệnh thường biểu hiện từ từ kéo dài và chậm.
  • Bóc tách động mạch đốt sống (đây là động mạch chủ yếu hợp thành động mạch nuôi tiểu não): bệnh cảnh xảy ra đột ngột, nặng nề.

 

3. Các triệu chứng đi kèm cảnh báo nguyên nhân nguy hiểm:

  • Đau đầu đột ngột và nhiều
  • Giảm hoặc mất ý thức
  • Đi loạng choạng, lảo đảo phải dạng hai chân để không bị té ngã
  • Yếu nửa bên người hoặc toàn thân (tay, chân hoặc cả tay và chân)
  • Giọng nói nhè đi nghe không rõ, hoặc nói đớ
  • Nhãn cầu rung giật nhiều hướng (khi nhìn vào mắt người bệnh)
  • Nhìn đôi, nhìn mờ hoặc mất thị lực
  • Ù tai nhiều giảm thính lực có khi điếc hẳn

 

4. Lời khuyên cho bệnh nhân:

  • Bệnh nhân bị chóng mặt khi đang làm việc, nhất là những công việc có tính nguy hiểm như trèo cao, điều khiển phương tiện giao thông... thì phải dừng ngay không được ráng làm xong công việc.
  • Đặt bệnh nhân nằm yên tĩnh, tránh tiếng ồn và ánh sáng mạnh.
  • Nếu có nôn ói cho ngiêng sang một bên để không bị hít sặc.

 

Nếu bệnh nhân có bất kì dấu hiệu đi kèm cảnh báo nguyên nhân nguy hiểm ở trên thì phải đưa bệnh nhân đến khám ở các bệnh viện lớn ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.