Hỏi đáp bệnh lý hô hấp trẻ nhỏ

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Hỏi đáp

Bệnh lý hô hấp ở trẻ nhỏ

ho hap o tre em

Các thắc mắc thường gặp

1. Bác sĩ cho tôi hỏi, bé 2,5 tuổi ban ngày ho ít, chảy mũi ít còn tối thì cứ ho khan liên tục dẫn đến nôn. Đã nhỏ mũi cho bé bằng nước muối, uống thuốc ho thảo dược, uống kháng sinh rồi nhưng mà bé không đỡ, bé vẫn ăn uống được. Bác cho hỏi giờ phải làm gì cho bé bớt ho?

Đáp: Ho ở trẻ nhỏ có thể là phản xạ sinh lý bình thường hoặc do bất cứ tác nhân kích thích nào. Ho dưới 10 lần/ ngày được xem là bình thường trên trẻ bình thường (không mắc bệnh). Nguyên nhân gây ho (cấp hoặc bán cấp) thường gặp là do viêm hệ hô hấp do virus. Hơn 90% nguyên nhân gây ho kéo dài (trên 8 tuần) là do xuất tiết khoang mũi sau, hen phế quản, viêm phế quản tăng bạch cầu ái toan, bệnh trào ngược dạ dày thực quản và thường kèm với viêm phế quản bội nhiễm (1).

Trong trường hợp bé ho nhiều, kích thích cuống họng và/hoặc kèm theo tăng áp lực ổ bụng sẽ khiến bé bị nôn. Nếu bé đã được sử dụng thuốc (nhỏ mũi, thuốc ho, kháng sinh) mà không bớt thì phụ huynh nên cho bé đi khám bác sĩ. Bác sĩ sẽ cần biết thêm thông tin về thứ tự xuất hiện các triệu chứng và toa thuốc bé đang sử dụng. Khi có chẩn đoán bệnh chính xác thì mới có thể tư vấn phương pháp điều trị tối ưu cho bé.

2. Bác sĩ ơi, bé nhà tôi được 4 tháng, từ lúc sinh ra tới giờ con thường bị thở khò khè, đi khám bác sĩ bảo không sao tự hết. Nhưng 4 tháng rồi con vẫn chưa hết. Đợt vừa rồi con bị ho, sốt, sổ mũi, về đêm thì thở khò khè nhiều hơn. Bác sĩ khám bảo viêm phế quản. Tôi cho bé uống thuốc thì các triệu chứng như ho, sổ mũi hay sốt đỡ nhưng vẫn không hết khò khè. Bác sĩ cho tôi hỏi bây giờ tôi nên chăm sóc bé như thế nào?

Đáp: Bé thường bị khò khè từ khi mới sinh đến bây giờ (4 tháng tuổi) có kèm theo những triệu chứng nào khác tại những thời điểm bé khò khè như: sốt, ho, chảy nước mũi… hoặc biểu hiện của bé trong cơn khò khè có gì khác những lúc bé thở bình thường như: thở co kéo lồng ngực, rút lõm hõm ức, chuyển động của bụng so với lồng ngực, hoặc bé có cơn ngưng thở hay không?

Khi có xảy ra hiện tượng tắc nghẽn (thường do viêm) ở bất cứ vị trí nào từ phế quản cho đến phế nang, thường xuất hiện tiếng khò khè khi thở ra, ho tái phát, và/hoặc viêm phổi tái phát (2). Những bệnh chính trong nhóm này bao gồm hen phế quản, viêm phế quản, xơ nang (cystic fibrosis) và giãn phế quản (3). Tuy nhiên, quá trình hình thành phổi và hoàn thiện phế nang kéo dài từ tuần 36 của thai kỳ cho đến tận 18 tháng tuổi (4), vì vậy, đối với bé 4 tháng tuổi thì khò khè có thể là biểu hiện của sự chưa hoàn thiện của hệ hô hấp. Để yên tâm, bạn cần đưa bé đi khám để bác sĩ có hướng chẩn đoán đúng nguyên nhân gây khò khè kéo dài (do sinh lí hoặc bệnh lí), từ đó có thể tư vấn theo dõi điều trị tốt nhất cho bé.

3. Con tôi có triệu chứng tự nhiên bỏ ăn, chảy nước miếng, khóc, nói đau miệng, đi bệnh viện nhi đồng khám uống 5 ngày thuốc vẫn chưa hết, hôm qua lại đi tái khám Bác sĩ bảo bị viêm họng cấp, vậy có đúng bệnh không Bác sĩ?

Đáp: Ngoài những triệu chứng trên (bỏ ăn, chảy nước miệng, khóc, đau miệng), phụ huynh cần báo cho bác sĩ những thông tin bổ sung, ví dụ như: bé có sốt không; thứ tự xuất hiện các triệu chứng; tính từ ngày đầu tiên xuất hiện triệu chứng đến ngày khám bệnh lần đầu là bao nhiêu ngày; đến hôm nay (ngày được tư vấn) là bao nhiêu ngày; trên người bé có xuất hiện các dấu hiệu nào lạ như nổi ban đỏ, nổi chấm đỏ, mụn nước. Đặc biệt, phụ huynh cần kiểm tra kỹ ở tay, chân và miệng bé vì bé nói đau miệng (có thể là dấu hiệu sớm của mụn nước trong bệnh tay chân miệng) (5).

Nếu bác sĩ chẩn đoán bé bị viêm họng cấp khi bé tái khám, phụ huynh cần tuân thủ theo hướng dẫn chăm sóc và theo dõi bệnh của bé. Nếu bé mệt hơn, các triệu chứng nặng hơn thì phụ huynh phải cho bé đi khám bệnh lại ngay, không chờ đến ngày hẹn.

4. Thưa bác sĩ cho tôi hỏi, bé 3 tuổi, bữa trước đi học trên trường cho uống thuốc ngừa bại liệt, tối về bé bị dị ứng. Như vậy có sao không thưa bác?

Đáp: Vaccine bại liệt có loại uống chứa virus sống làm giảm động lực (OPV) và loại chích chứa virus bất hoạt (xác virus) (IPV) (6).

Tác dụng phụ có thể xuất hiện khi sử dụng bất cứ loại vaccine nào. Phần lớn là phản ứng nhẹ (ví dụ như đau ở vị trí tiêm hoặc sốt nhẹ) và sẽ biến mất trong vài ngày. Phản ứng dị ứng nặng do vaccine là rất hiếm, ước khoảng 1 trong 1 triệu liều, và có thể xảy ra trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi vừa tiêm xong (7). Bạn nên đưa cháu đến khám lại để bác sĩ ghi nhận vào hồ sơ.

5. Con tôi 4 tuổi. Bé hay bị khò khè từ nhỏ. Cách đây 1 tuần, bé sốt, ho và thở khò khè, bác sĩ chẩn đoán bé bị hen phế quản. Bác sĩ tư vấn thông tin về bệnh và cách chăm sóc bé cho tốt.  

Đáp: Không dễ dàng chẩn đoán hen phế quản ở trẻ dưới 5 tuổi. Chẩn đoán hen phế quản ở trẻ nhỏ dựa trên các yếu tố sau (8):

- Khò khè tái đi tái lại nhiều lần, thường nặng hơn về đêm;

- Cơn khò khè hoặc cơn ho xuất hiện khi vận động, cười, khóc (không kèm viêm đường hô hấp);

- Có tiền căn dị ứng (chàm hoặc viêm mũi dị ứng) hoặc gia đình có cha/mẹ bị hen phế quản;

- Triệu chứng bệnh cải thiện trong vòng 2 – 3 tháng khi sử dụng thuốc giãn phế quản, xuất hiện triệu chứng lại khi ngưng thuốc.

Ở độ tuổi này Xét nghiệm chức năng hô hấp không đóng vai trò quyết định chẩn đoán hen phế quản vì trẻ khó hợp tác để thực hiện xét nghiệm đạt yêu cầu.

Mục đích điều trị hen phế quản (8):

- Kiểm soát tốt triệu chứng và duy trì các hoạt động hàng ngày

- Các nguy cơ trong tương lai: giảm nguy cơ suất hiện cơn hen cấp; duy trì chức năng phổi và phát triển phổi bình thường ở mức gần với bình thường; và hạn chế tối đa tác dụng phụ của thuốc. 

Một số lưu ý đối với phụ huynh khi chăm sóc bé (8):

- Theo dõi cải thiện các triệu chứng đối với thuốc điều trị

- Nắm rõ và thực hiện đúng các dụng cụ phun khí dung (trẻ nhỏ hơn 7-8 tuổi chưa dùng dụng cụ hít được) Phụ huynh có thể yêu cầu nhân viên y tế hướng dẫn cách sử dụng và kiểm tra xem phụ huynh thực hiện đúng hay chưa.

- Sử dụng thuốc đều và đúng liều theo toa thuốc, không tự ý điều chỉnh giảm/tăng liều thuốc khi thấy các triệu chứng giảm/tăng lên.

- Hạn chế tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ (đã biết), ví dụ như các dị nguyên, khói thuốc lá…

- Tái khám đều đặn.

6. Bác sĩ ơi cho cháu hỏi triệu chứng của bệnh ho gà là sao vậy bác? Khi bị bệnh này có sốt và xổ mũi không ạ?

Đáp: Ho gà là bệnh lây cấp tính do vi khuẩn Bordetella Pertussis, khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp, đặc trưng với các triệu chứng của viêm phế quản nặng. Gồm 3 giai đoạn (9):

- Giai đoạn ủ bệnh (trước thời kì xuất tiết): kéo dài 1 đến 3 tuần, đặc trưng với ho nhẹ và sổ mũi, không sốt (sốt trên 38.30C ít gặp, nếu có sốt cao thì hướng chẩn đoán thường nhầm với bệnh khác tại thời điểm này).

- Giai đoạn xuất tiết: ho đàm, ho ngắt quãng dai dẳng, ho thành từng cơn và kết thúc với tiếng thở rít vào (tiếng thở rít nghe như tiếng gà kêu). Thường có ói sau cơn ho. Ho nhiều làm trẻ tím tái, đổ mồ hôi, mệt lả và kiệt sức. Ho thường xảy ra về đêm. Giai đoạn này kéo dài 2-4 tuần.

- Giai đoạn hồi phục: ho giảm dần và biến mất trong vài tuần đến vài tháng. Triệu chứng ho có thể nặng hơn (nếu nhiễm virus đường hô hấp vào giai đoạn hồi phục này). Đối với người lớn, trẻ lớn và những người đã chủng ngừa, các triệu chứng có thể nhẹ hơn với ho kéo dài 1-2 tuần. Biểu hiện bệnh nhẹ hơn đối với những trẻ đã được chủng ngừa.

7. Bác sĩ ơi, bé của tôi đã được 13 tháng 10 kg vì sốt nên còn 9,5 kg. Hôm qua bé khám gần nhà, bác sĩ kêu bé bị viêm cổ họng bé có sốt 37.5 - 40 độ C. Sáng nay tôi đưa bé đi khám bệnh. Bác sĩ kêu bé bị viêm hô hấp rồi xét nghiệm máu vì sợ bé sốt xuất huyết. Kết quả là bé bị thiếu máu và viêm hô hấp. 2 ngày trước bé không ho nhưng hôm nay lại ho, vậy có sao không bác? Mỗi lần bé sốt là tôi lại cho bé uống thuốc hạ sốt và nhét đít rồi cũng hạ sốt 36.50C, nhưng lúc hết thuốc là bé sốt lại, vậy có nên cho bé nhập viện không bác sĩ? Nếu như vậy khoảng bao lâu là hết bệnh ạ?

Đáp: Bác sĩ cần thêm những thông tin sau để có thể tư vấn tốt hơn cho phụ huynh: bé sốt mấy ngày rồi? Các triệu chứng nào kèm theo sốt? Người bé có xuất hiệu dấu hiệu gì lạ hay không? Sốt thường kéo dài từ 3-7 ngày (trung bình 5 ngày) nên sau khi hết tác dụng của thuốc hạ sốt (thường từ 4-6 tiếng) thân nhiệt bé tăng lên lại là bình thường. Sau đó, vào giai đoạn bé hết sốt, trên người bé thường xuất hiện những dấu hiệu đặc trưng cho từng bệnh. Ví dụ: nổi mụn nước ở tay chân miệng trong bệnh tay chân miệng; nổi chấm xuất huyết trong bệnh sốt xuất huyết; nổi ban đỏ toàn thân trong bệnh sốt phát ban; riêng ban sởi thì xuất hiện ở trên mặt, lan xuống thân người (cổ - ngực - bụng), cuối cùng là tay và chân (5). Thời gian hồi phục bệnh hoàn toàn tùy theo nguyên nhân, có khi mất 2 – 4 tuần để các dấu hiệu trên da lặn hoàn toàn (5).

Giai đoạn hết sốt là giai đoạn xuất hiện các dấu hiệu trên da. Giai đoạn này thường được xem là giai đoạn lui bệnh. Tuy nhiên, đối với bệnh sốt xuất huyết, giai đoạn sau khi hết sốt rất quan trọng và thường xuất hiện các biến chứng nếu tình trạng nặng, có khi ảnh hưởng đến tính mạng (5). Phụ huynh nên cho bé ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa. Uống nước theo nhu cầu (không nên cho uống nước nhiều như trong giai đoạn đang sốt).

Bé có thiếu máu và viêm hô hấp, bạn nên chở bé khám lại để bác sĩ xác định nguyên nhân.

8. Bác sĩ ơi, bé nhà tôi được 18 tháng, bé bị sốt kéo dài, nhập viện với chẩn đoán viêm phế quản nặng. Nằm viện 23 ngày rồi xuất viện. Về nhà được 5 ngày thì bé sốt lại. Đi khám thì Bác sĩ chuẩn đoán bé bị sốt siêu vi hoặc sốt xuất huyết, cho về nhà theo dõi 3 ngày sau tái khám. Bây giờ gia đình tôi lo lắm bởi vì bé vẫn sốt và đi phân hơi lỏng. Tôi muốn tẩm bổ thêm cho bé mà không biết mua thuốc gì hay ăn những thực phẩm nào? Bác giúp tôi lời khuyên nhé, cảm ơn Bác.

Đáp: Trước tiên, bé bị viêm phế quản, nhập viện điều trị và xuất viện khi bé khỏe, nghĩa là đợt bệnh này đã chấm dứt. 5 ngày sau bé sốt thì sốt này nên được xem như là triệu chứng cho đợt bệnh mới. Ngoài sốt, bé còn triệu chứng đi phân lỏng. Phụ huynh nên theo dõi diễn tiến của triệu chứng sốt và theo dõi tính chất phân, màu sắc phân (đen, đỏ, hay nhầy nhầy máu cá) vì những thông tin trên sẽ giúp ích cho bác sĩ trong việc chẩn đoán đúng bệnh cho bé.

Hiện tại, phụ huynh nên cho bé ăn thức ăn mềm, lỏng, tránh thức ăn cứng và nhiều dầu mỡ để bé dễ hấp thu và tiêu hóa.

Vì chưa rõ cân nặng, chiều cao và tình trạng dinh dưỡng của cháu, bạn lo lắng là đúng. Bạn nên cho cháu khám tại Bệnh viện Nhi.

9. Thưa bác sĩ, hiện tôi đang cho con (7,5 tháng tuổi) bú sữa mẹ, nhưng tôi đang bị ho nhiều và đau hết hai bên sườn. Tôi uống mấy loại siro với thuốc dân gian mãi không khỏi, ra hiệu thuốc người ta bảo tôi đang cho con bú nên không được uống kháng sinh. Vậy có thuốc nào cho tôi mà không ảnh hưởng tới bé không ạ?

Đáp: Chị bị ho nhiều gây đau vùng xương sườn và uống thuốc không giảm, nghĩa là ho không phải là triệu chứng đơn thuần và cần tìm ra nguyên nhân cụ thể. Thay vì ra nhà thuốc khai bệnh và mua thuốc trị, chị nên đi khám bác sĩ để tìm nguyên nhân và biện pháp điều trị phù hợp với mong muốn vẫn tiếp tục cho con bú của chị.  

10. Bác sĩ ơi có cách gì cho bé uống được thuốc không ạ? Bé nhà cháu bị sổ mũi, sốt về đêm, đi bác sĩ cho siro ho nhưng dù pha loãng thì bé vẫn bị ói ra hết ngay khi vừa mới uống. Ói ra cả cháo cả sữa mệt bé hơn.

Đáp: Trường hợp khó cho bé uống thuốc hoặc bé bị nôn, có thể sử dụng thuốc hạ sốt theo đường hậu môn (còn gọi là tọa dược – khi bé không bị tiêu chảy), hoặc miếng dán hạ sốt.

Chị cũng nên sử dụng nước mũi sinh lý để rửa mũi cho bé. Khi bé sổ mũi nhiều, nước mũi chảy xuống họng nên cũng sẽ kích thích gây ho. Vì vậy, khi triệu chứng sổ mũi giảm thì triệu chứng ho giảm theo. Phụ huynh nên theo dõi tình trạng sổ mũi của bé (sổ mũi nước trong, nhầy hay đặc, màu trắng/đục/xanh/vàng).

Khi bé ho nhiều có thể gây nôn/ói chứ không hẳn là do cho bé uống siro ho rồi kích thích làm bé ói. Phụ huynh nhớ để ý và kiểm tra lại thời điểm cho bé uống thuốc và theo dõi xem kết quả như thế nào. Bạn cho bé uống từng muỗng nhỏ, chia nhỏ cữ thuốc ra để tránh ói. Nếu bé còn ói, xin khám ngay với bác sĩ.

11. Bé 5 tháng tuổi. Bé bị nổi ban ngay mặt, ngực và cổ, không sốt, chỉ hơi ho. Đi khám, bác sĩ nói nhiễm siêu vi (bác sĩ chỉ cách kéo căng da ở chỗ nổi ban thì ban biến mất, buông tay ra thì ban lại hiện ra là sốt phát ban). Sau 2 ngày uống kháng sinh và thuốc ho, bé ho nhiều hơn, thở rít. Đi khám lại thì bác sĩ bảo viêm phế quản – phổi. Tôi cho bé đi khám bác sĩ khác thì bác sĩ bảo bé bị dị ứng chứ không phải sốt phát ban (do bé không sốt, chỉ ho nhiều và sổ mũi, họng có đàm). Bác sĩ cho thuốc về uống và theo dõi viêm tiểu phế quản. Tôi muốn hỏi như sau:

a. Làm sao phân biệt được ban nổi do sốt phát ban hay do dị ứng? Bé bú mẹ hoàn toàn, mẹ ăn đồ ăn bình thường.

b. Cách chăm sóc và theo dõi bệnh của bé trong giai đoạn này như thế nào?

Đáp: Những thông tin cơ bản liên quan đến câu hỏi của phụ huynh như sau:

a. Khi sốt phát ban, bạn nên cho cháu khám ngay tại cơ sở y tế vì có thể là dấu hiệu của Suất xuất huyết, Tay chân miệng, Sởi, … Việc phân biệt cần có chuyên môn.

b. Những lưu ý khi chăm sóc bé tại thời điểm hiện tại:

- Ban nổi trên người: giữ vệ sinh thân thể sạch, mặc đồ thoáng mát, không nên bôi dầu nóng hay những sản phẩm khác không phù hợp/không được chứng nhận an toàn đối với trẻ.  

- Tái khám lại ngay dù chưa đến ngày hẹn khi bé bỏ ăn, bỏ bú; hoặc các triệu chứng không giảm/nặng hơn, hoặc xuất hiện triệu chứng khác, đặc biệt là khó thở. Dấu hiệu của khó thở bao gồm: thở nhanh, thở khò khè, hơi thở giảm hoặc yếu, thở co rút thành ngực, nhịp tim nhanh hoặc chậm, tím đầu chi (12).

12. Bé xổ mũi 10 ngày, sau đó bé bị sốt 38 độ, đi khám, bác sĩ bảo bé bị nhiễm siêu vi-viêm mũi họng, uống thuốc 2 ngày tôi thấy bé vẫn còn xổ mũi, vẫn sốt nên tôi cho bé đi khám chỗ khác thì bác sĩ nói bé bị viêm tiểu phế quản-viêm mũi họng, kê kháng sinh và thuốc xổ mũi. Về tôi chỉ cho bé uống thuốc xổ mũi không uống kháng sinh, đến hôm nay là bé sốt 4 ngày rồi, chỉ sốt 38-38,5 độ thôi, mũi bé không chảy nước nữa mà vẫn khụt khịt kiểu như có đờm ở mũi. Tôi muốn hỏi, giờ tôi có nên cho bé uống thêm kháng sinh không bác sĩ? Và tôi có cần cho bé đi xét nghiệm máu không thưa bác sĩ?

Đáp: Thời gian ủ bệnh, thời gian bắt đầu xuất hiện triệu chứng đầu tiên cho đến giai đoạn toàn phát và thời gian lui bệnh sẽ khác nhau đối với từng tác nhân gây bệnh (5). Sốt do nhiễm siêu vi thì thường sốt kéo dài khoảng 1 tuần, nên bé sốt 4 ngày liên tiếp cũng không phải là ngoại lệ.

Phụ huynh đã cho bé đi khám bác sĩ thì nên trao đổi kỹ với bác sĩ về tình trạng bệnh, phương pháp điều trị và cách chăm sóc bé tốt nhất. Trường hợp phụ huynh muốn thay đổi về thuốc điều trị hoặc làm thêm các xét nghiệm chẩn đoán thì phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ đã đưa ra toa thuốc đó. Không nên tự ý ngưng thuốc theo toa.

13. Thưa bác sĩ, bé nhà tôi bị sởi, nhưng lên không đều, chỗ lên chỗ không, tôi có cần cho bé uống thuốc gì không và cần kiêng những gì?

Đáp: Diễn tiến của bệnh sởi như sau (5):

- Thời gian ủ bệnh (từ lúc tiếp xúc với người bệnh đến khi xuất hiện triệu chứng): 9 -14 ngày trước.

- Giai đoạn báo hiệu: kéo dài 2 - 3 ngày với sốt, ho, sổ mũi, mắt đỏ (viêm kết mạc)

- Sau đó xuất hiện các đốm Koplik: xuất hiện 1- 2 ngày trước hoặc sau khi phát ban. Đây là các đốm trắng mọc ở niêm mạc miệng.

- Phát ban: lan rộng từ mặt và chân tóc đến cổ  ngực  bụng rồi xuống đến chân và tay trong 3 ngày. Khi ban lan đến tay và chân thì màu sắc của ban bắt đầu đổi từ màu đỏ tươi sang màu sậm hơn và sẽ biến mất trong vòng 6 ngày.

- Tiêu chảy có thể xảy ra ở trẻ nhỏ và dẫn đến nhập viện; sốt và ho dai dẳng có thể báo hiệu viêm phổi.

Điều trị: Bệnh thường hồi phục sau 7 ngày (từ ngày sau khi xuất hiện triệu chứng). Các biện pháp hỗ trợ bao gồm: chăm sóc mắt, giảm ho, hạ sốt (5). Vì vậy, phụ huynh chỉ cần nhỏ mắt bằng nước muối sinh lý, uống thuốc giảm ho, thuốc hạ sốt, giữ vệ sinh sạch để phòng ngừa bội nhiễm kèm theo. Nhớ cách ly để tránh lây lan.

14. Còn 1 tuần là đến lịch chích ngừa của bé nhưng bé lại bị sổ mũi và hay ho. Vậy có nên cho bé đi chích không hay dời lại khi nào bé khỏe rồi đi sau thưa bác sĩ?

Đáp: Bệnh nhẹ cấp tính, có hay không sốt nhẹ thì không có chống chỉ định khi chủng ngừa. Không có bằng chứng là khi chủng ngừa tại thời điểm này thì sẽ tăng tác dụng phụ hoặc giảm hiệu quả của vaccine. Mức độ bệnh trung bình đến nặng thì có thể trì hoãn tiêm chủng (13). Việc chủng ngừa sẽ do bác sĩ khám tư vấn chủng ngừa quyết định theo tình hình cụ thể.

15. Tôi đọc thấy thông tin vaccine phế cầu thì trẻ dưới 6 tháng tuổi tiêm 4 mũi, trẻ lớn hơn thì tiêm ít mũi hơn. Tôi muốn hỏi bác sĩ nên tiêm càng sớm càng tốt hay như nhau ạ. Con tôi hiện đang 5 tháng tuổi nên tiêm chủng ngừa hay chờ cho bé qua 6 tháng tuổi để tiêm ít mũi hơn?

Đáp: Tổ chức y tế thế giới đã có hướng dẫn lịch tiêm chủng vaccine phế cầu (14). Tổ chức y tế thế giới khuyến cáo vaccine phế cầu có thể chích mũi đầu tiên khi bé được 6 tuần tuổi. Tùy thuộc vào độ tuổi của bé khi tiêm mũi đầu tiên mà có phác đồ phù hợp. Không có các các bằng chứng thuyết phục để đưa ra khuyến cáo nên chọn phác đồ nào là tốt nhất (14, 15). Vì vậy, phụ huynh quyết định cho bé chích ngay bây giờ hay trì hoãn qua 6 tháng tuổi là tùy thuộc vào điều kiện sức khỏe của bé và khả năng tài chính của gia đình.

16. Bé 8 tháng 10 ngày, 4 hôm nay bé bị nổi những đám mề đay nhưng không ngứa, cứ vài tiếng thì lặn chỗ này nhưng lại hiện ở chỗ khác. Bé bị như thế là bị sao thưa bác sĩ?

Đáp: Phụ huynh cần ghi nhận vị trí, thời điểm mề đay xuất hiện và kéo dài bao lâu, vết thương ban đầu và sự thay đổi, các triệu chứng kèm theo. Bác sĩ không thể tư vấn nhiều hơn cho phụ huynh vì không rõ những chi tiết liên quan như đã nói.

Tôi muốn cung cấp thêm thông tin về chứng nổi ban kê vì thường gặp ở trẻ sơ sinh nhưng bệnh rất lành tính. Ban kê là những nốt sần (bản chất là u nang biểu bì) màu trắng 1 - 2 mm thường xuất hiện trên mặt của khoảng 40% trẻ sơ sinh. Các nang này sẽ tự vỡ và thải ra các tế bào chết bên trong (11). Nên cho cháu đi khám bác sĩ Nhi, bác sĩ Gia đình.

17. Bé 2 tháng tuổi. Ban ngày chơi ngoan nhưng cứ 7-9 giờ tối là bé khóc. Mong bác sĩ giải đáp tại sao ạ?

Đáp: Bé đang gặp hội chứng quấy khóc ở trẻ sơ sinh (thường gọi là khóc dạ đề), đặc trưng bởi khóc nặng xảy ra chủ yếu vào chiều tối. Trẻ khỏe mạnh từ 2 – 3 tháng tuổi quấy khóc >3 giờ/ngày; hơn >3 ngày/tuần trong 3 tuần. Khi khóc, bé thường co chân kéo đầu gối lên, bàn tay nắm chặt, biểu hiện đau đớn trên mặt (16). Phụ huynh quan sát các biểu hiện của bé để hiểu và tìm ra các biện pháp can thiệp nhằm làm dịu bé. Phòng bé nên được dọn sạch sẽ, thoáng mát và yên tĩnh, hoặc mở nhạc êm dịu. Phụ huynh có thể bế hoặc đặt bé trong nôi rồi lắc lư nhẹ nhẹ. Ngoài ra, phụ huynh có thể thay đổi thói quen cho trẻ ăn để trẻ không vội vã, có nhiều cơ hội để ợ, thay loại núm vú thích nghi hơn nếu bú bình, và nếu cần, có thể cho bé ăn một cách tự do hơn để giảm chứng khó chịu (16).

18. Bé bị sốt phát ban có nên tắm cho bé không thưa bác sĩ?

Đáp: Khi bé ốm, nếu được thì vẫn nên duy trì việc tắm cho bé trong phòng tắm kín. Khi bé sốt cao, ngâm người bé vào thau nước ấm (nhiệt độ cao hơn thân nhiệt bé) là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm thân nhiệt nhanh. Trong giai đoạn lui bệnh, tắm giúp giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ, phòng ngừa bội nhiễm trên da (5).

19. Bé 6 tháng tuổi. Hồi nhỏ đi khám bị trào ngược, nôn trớ suốt. Từ tháng thứ 4 giảm hẳn, thỉnh thoảng mới trớ ra một ít. Dạo gần đây, bé hay bị trớ. Tuy không nhiều nhưng lợn cợn và rất hôi. Bé bị làm sao thưa bác sĩ?

Đáp: Trào ngược dạ dày thực quản liên quan đến hiện tượng nôn ói tái phát không kiểm soát ở trẻ nhũ nhi (dưới 1 tuổi) khỏe mạnh. Đây là hiện tượng sinh lý và sẽ tự hết khi bé lớn hơn (khoảng từ 12 đến 18 tháng tuổi) (17).

Tư thế nằm sấp và trườn người sẽ tạo áp lực lớn lên ổ bụng và có thể kích thích làm bé trớ, nhất là ở độ tuổi 6 tháng này bé bắt đầu biết lật và trườn. Phụ huynh không nên cho bé lật hoặc nằm sấp ngay sau khi bé ăn xong. Đồng thời, phụ huynh theo dõi tính chất dịch trớ của bé, thói quen đi vệ sinh và tính chất phân.

Phụ huynh nên cho bé đi khám lại để kiểm tra tình trạng bệnh trào ngược để có điều trị phù hợp hơn.   

20. Bác sĩ ơi, chích sởi chung với cúm hay với phế cầu có được không? Có sợ bé sốt không?

Đáp: Kết hợp nhiều vaccine trong 1 sản phẩm có mục đích giảm số lần các mũi chích ngừa. Thường thì sẽ tiêm nhiều mũi vaccine trong 1 lần đến trung tâm tiêm chủng, và mỗi mũi tiêm ở một vị trí tay và chân riêng biệt. Cho trẻ tiêm nhiều loại vaccine trong cùng 1 thời điểm đã được chứng minh là an toàn và có 2 ưu điểm. Thứ nhất, trẻ được tiêm chủng nhanh và có thể bảo vệ cơ thể sớm. Thứ hai, trẻ ít phải đến trung tâm chủng ngừa và tiết kiệm nhiều chi phí tiền bạc và thời gian cho phụ huynh (18, 13).

Vì vậy, tại thời điểm bé đến trung tâm chủng ngừa, bác sĩ sẽ kiểm tra lịch sử chích ngừa và những loại vaccine nào cần chích theo độ tuổi, sau đó bác sĩ có thể kết hợp chích bất cứ loại vaccine nào.

Tác dụng phụ có thể xuất hiện khi sử dụng bất cứ loại vaccine nào. Phần lớn là phản ứng nhẹ (ví dụ như đau ở vị trí tiêm hoặc sốt nhẹ) và sẽ biến mất trong vài ngày (7). Vì vậy, nếu bé có sốt sau khi tiêm chủng thì phụ huynh bình tĩnh theo dõi tình trạng sốt của bé và cho bé đi khám ngay khi bé sốt kéo dài trên 3 ngày và/hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường, ví dụ như (ho đàm/khan, sổ mũi nước trong/vàng/xanh, chảy máu/mủ tại vị trí tiêm…). 

 

VNPC190837

Tài liệu tham khảo

1. Goldsobel AB, Chipps BE (March 2010). "Cough in the pediatric population". J. Pediatr. 156 (3): 352–358.e1. doi:10.1016/j.jpeds.2009.12.004. PMID 20176183.

2. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 19. Respiratory tract & mediastinum. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

3. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 44. Disorders of the intrathoracic airways. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

4. Mason RJ, Broaddus VC, Martin TR, King TE, Schraufnagel DE and Murray JF, Nadel JA. Chapter 2. Lung growth and development. Murray and Nadel's textbook of respiratory medicine 5th Edition. Elsevier Saunders; 2010.

5. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 40. Infection: viral and rickettsial. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

6. https://www.who.int/biologicals/areas/vaccines/poliomyelitis/en/ . Accessed June 7th 2019.

7. https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/side-effects.htm . Accessed June 7th 2019.

8. https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2018/04/wms-GINA-2018-report-V1.3-002.pdf . Accessed June 19th 2019.

9. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 42. Infections: Bacterial & Spirochetal. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

10. Robert MK, Bonita MDS, Joseph SG, Nina FS, Richard EB. Chapter 55 Nutritional requirements. Nelson Textbook of Pediatrics 21st Edition. Elsevier; 2019.

11. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 15. Skin. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

12. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 14. Critical care. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

13. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 10. Immunization. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

14. https://www.who.int/immunization/policy/position_papers/who_pp_pcv_2019_presentation.pdf?ua=1 .

15. https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/pneumo/index.html . Accessed June 7th 2019.

16. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 3. Child development & behavior. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

17. William WHJ, Myron JL, Robin RD and Mark JA. Chapter 21. Gastrointestinal Tract. Current Diagnosis & Treatment: Pediatrics 24th Edition. McGraw-Hill Education/ Medical; 2018.

18. https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concerns/multiple-vaccines-immunity.html . Accessed June 7th 2019.