Các biện pháp tránh thai cho phụ nữ sau sinh

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Các biện pháp tránh thai

Cho phụ nữ sau sinh

 

acare tranh thai sau sinh

Phụ nữ sau sinh – khi nào cần dùng biện pháp ngừa thai?

Nghiên cứu cho thấy phần lớn phụ nữ không bị rụng trứng trong vòng 6 tuần đầu sau sinh (mặc dù một số người có thể rụng trứng sớm hơn).1 Bên cạnh đó, hầu hết các bác sĩ thường khuyên không nên quan hệ trong vòng 6 tuần đầu sau sinh nhằm mục đích đợi cơ thể hoàn toàn hồi phục, sạch sản dịch, lành vết cắt tầng sinh môn hoặc vết mổ lấy thai.2

Ngoài ra, khả năng có thai trong vòng 3 tuần đầu sau sinh rất thấp. Nhưng chỉ khoảng từ tuần thứ 3 sau sinh trở đi, bạn đã có thể có khả năng thụ thai. Thậm chí, dù bạn đang cho bé bú hoặc dù chưa thấy ra kinh, bạn vẫn có thể mang thai nếu ngừa thai không đúng cách.3

Một số phụ nữ dùng cách cho bé bú như một biện pháp ngừa thai tự nhiên. Để áp dụng được biện pháp này, bạn cần cho bé bú mẹ hoàn toàn. Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát bệnh Hoa Kỳ (CDC), để ngừa thai bằng cách cho bú mẹ hoàn toàn, cần phải tuân theo 3 nguyên tắc sau:4

  • Bé phải dưới 6 tháng tuổi. Trên 6 tháng tuổi, bé sẽ ít bú mẹ hơn, và bạn dễ bị rụng trứng trở lại.
  • Bé được bú sữa mẹ hoàn toàn, không bú song song sữa bình/ sữa công thức bên ngoài, không uống nước, không ăn dặm thêm thức ăn bên ngoài. Bé bú theo nhu cầu, nghĩa là bạn cần cho bú kể cả khi trẻ đòi bú vào ban đêm. Khoảng cách giữa các cữ bú không lâu hơn 4-6 tiếng.
  • Bạn chưa ra kinh. Nếu bị ra kinh trở lại, có thể bạn đã rụng trứng trở lại.

Nếu dùng đúng cách và bé còn dưới 6 tháng tuổi, biện pháp này hiệu quả ngừa thai đến 98%.5 Tuy vậy, biện pháp này có thể sẽ không còn hữu hiệu nữa nếu:3

  • Bé của bạn đã hơn 6 tháng tuổi
  • Bé của bạn có dùng núm vú giả, hoặc bú song song sữa bình bên ngoài, hoặc đã ăn dặm
  • Bạn đã bắt đầu ra kinh trở lại (dù chỉ là vài vệt đỏ nhạt)
  • Bạn ngưng cho bé bú cữ đêm
  • Bé bắt đầu bú thưa đi
  • Khi khoảng cách giữa các cữ bú dài ra hơn 4-6 tiếng, cả vào ban đêm hoặc ban ngày.

Trong những trường hợp như vậy, bạn cần dùng thêm biện pháp ngừa thai dự phòng.3 Việc lựa chọn một biện pháp ngừa thai cho những phụ nữ sau sinh không hề đơn giản. Bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn loại thuốc phù hợp để:

  • Không ảnh hưởng đến lượng sữa (nếu bạn đang còn cho bé bú)
  • Không gây tăng nguy cơ tạo huyết khối tĩnh mạch (đặc biệt nếu bạn vừa sinh xong)
  • Hiệu quả cao nhất, tác dụng phụ ít nhất

Sử dụng thuốc ngừa thai cho phụ nữ sau sinh

Thuốc ngừa thai là một trong những biện pháp ngừa thai phù hợp cho phụ nữ sau sinh, với khá nhiều ưu điểm như: tỷ lệ thành công cao, có thể có thai lại sớm sau khi ngưng thuốc, không cần phải tiến hành thủ thuật khi bắt đầu hoặc chấm dứt sử dụng, không cần phải đi khám và kiểm tra lại mỗi năm như với dụng cụ tử cung, dễ điều chỉnh và thay đổi khi có tác dụng phụ.6-8 Việc lựa chọn thuốc ngừa thai phù hợp dựa vào đánh giá của bác sĩ cho từng trường hợp cụ thể, và tùy vào bạn có đang cho bé bú hay không.

1. Đối với phụ nữ sau sinh và đang cho con bú:

Nếu bạn đang cho bé bú, bác sĩ sẽ lựa chọn loại thuốc ngừa thai ít ảnh hưởng đến lượng sữa. Loại thuốc ngừa thai thường được sử dụng nhất là loại chỉ chứa progestin. Loại này hoạt động bằng cách làm cho chất nhầy ở cổ tử cung đặc lại. Cổ tử cung là “ngõ vào” duy nhất của tinh trùng, do đó khi chất nhầy ở đây đặc lại sẽ hình thành một nút chặn làm cho tinh trùng không thể bơi qua cổ tử cung và đến gặp trứng được. Loại thuốc này không bảo đảm giúp bạn không rụng trứng.9

Một điều chú ý khi dùng thuốc ngừa thai này là bạn cần dùng đúng vào một giờ mỗi ngày. Bên cạnh đó, để thuốc có hiệu quả, bạn cần dùng thuốc liên tục và không có khoảng nghỉ giữa các vỉ. Nếu dùng đúng cách, hiệu quả ngừa thai sẽ lên đến 99,7%. Nếu dùng không đúng cách, hiệu quả sẽ giảm đi.10

2. Đối với phụ nữ sau sinh và không đang cho con bú:

Tỷ lệ huyết khối tĩnh mạch ở sản phụ cao nhất trong vòng những tuần đầu sau sinh. Theo Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ, nếu bạn không cho bé bú và nếu không nhận thấy có các yếu tố nguy cơ bị huyết khối tĩnh mạch sâu, bác sĩ có thể cân nhắc cho bạn dùng các biện pháp ngừa thai kết hợp có chứa estrogen từ thời điểm 3 tuần đầu sau sinh.11

3. Sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp cho phụ nữ sau sinh – những điều cần lưu ý:

Nếu phải dùng viên ngừa thai khẩn cấp, bạn cần dùng càng sớm càng tốt sau khi đã quan hệ tình dục mà không dùng biện pháp ngừa thai. Đây không phải là loại thuốc hiệu quả 100%. Bạn dùng càng sớm, hiệu quả sẽ càng cao. Mặc dù được gọi là “viên sáng hôm sau”, loại thuốc này không quy định phải dùng vào buổi sáng.12

Hiện có hai loại thuốc ngừa thai khẩn cấp:

  • Loại chứa ulipristal (UPA-EC): Loại này có thể dùng trong thời gian 5 ngày (120 tiếng đồng hồ) sau khi có quan hệ không dùng biện pháp ngừa thai. Loại này KHÔNG được khuyến cáo dùng ở phụ nữ đang cho bé bú, do nó có thể tiết qua sữa mẹ và ảnh hưởng trên thai nhi ra sao vẫn chưa rõ.12
  • Levonorgestrel (LNG-EC) có thể dùng trong thời gian 3 ngày (72 tiếng đồng hồ) sau khi có quan hệ không dùng biện pháp ngừa thai.12 Loại thuốc này có thể dùng ở phụ nữ đang cho con bú.13

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các thuốc này không nên dùng dài hạn. Nếu dùng kéo dài, sẽ tăng nguy cơ các tác dụng phụ như: đau đầu, buồn nôn, đau bụng, xuất huyết, chu kỳ kinh nguyệt kéo dài.14 

Thuốc ngừa thai phối hợp cho phụ nữ sau sinh

1. Thời điểm tốt nhất dùng thuốc ngừa thai phối hợp

Thời điểm có thể dùng thuốc ngừa thai phối hợp phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ trên từng đối tượng cụ thể, tình trạng y khoa của mỗi người cũng như khuyến cáo của nhà sản xuất dược phẩm. Nhìn chung, nếu bạn không đang cho bé bú và không có các yếu tố nguy cơ bị huyết khối tĩnh mạch sâu, thời điểm thích hợp để cân nhắc dùng thuốc ngừa thai kết hợp là từ tuần thứ 3 sau sinh.11

Ngược lại, nếu bạn đang cho bé bú, theo Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ và theo Tổ chức Y tế thế giới, không nên dùng thuốc ngừa thai phối hợp liều thấp trong vòng 6 tuần đầu sau sinh. WHO cũng khuyến cáo không dùng thuốc uống ngừa thai phối hợp trong giai đoạn từ 6 tuần đến 6 tháng sau sinh ở bà mẹ cho con bú, trừ khi các biện pháp ngừa thai khác không có hoặc không sử dụng được. Một số tổ chức y khoa khuyến cáo nên đợi khi trẻ dứt sữa hoàn toàn mới bắt đầu dùng biện pháp ngừa thai phối hợp có chứa estrogen.15

2. Ưu điểm các thuốc ngừa thai thế hệ mới

Sau sinh, cơ thể của người phụ nữ thường bị “mập” ra do các lý do sau:16

  • Tăng kích thước tử cung: Sau khi sinh, tử cung cần 6-8 tuần để trở về kích thước bình thường như trước khi sinh.
  • Khớp và dây chằng vùng xương chậu giãn ra trong quá trình mang thai và sinh nở, gây cảm giác vùng hông eo to hơn
  • Lượng mỡ phân bố khác đi, tích tụ nhiều hơn ở một số vùng trên cơ thể, đặc biệt vùng bụng.

Một vấn đề khác một số sản phụ có thể gặp sau sinh là nổi mụn do những thay đổi về nội tiết tố. Mụn có thể chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn hoặc kéo dài lâu hơn.17 Do vậy, tùy vào vấn đề của mình, bạn có thể trao đổi với bác sĩ để lựa chọn một loại thuốc ngừa thai ít gây tăng cân hơn và ít gây nổi mụn hơn. Hiện nay, các loại thuốc thế hệ mới sử dụng loại progestin chọn lọc hơn các thế hệ cũ. Trong đó, drospirenone là loại progestin thế hệ mới nhất được dùng trong các thuốc ngừa thai. Loại này có đặc tính kháng angrogen và ít gây giữ muối nước, nhờ đó giúp giảm mụn và ít gây tăng cân.18 

TÓM LẠI

1. Loại thuốc ngừa thai thường được sử dụng cho phụ nữ sau sinh và đang cho bé bú là thuốc ngừa thai chỉ chứa progestin.

2. Đối với thuốc ngừa thai phối hợp, thời điểm thích hợp để bắt đầu cân nhắc sử dụng tùy vào đánh giá của bác sĩ và khuyến cáo của nhà sản xuất. Các Tổ chức y khoa khuyến cáo thời điểm dùng thuốc ngừa thai phối hợp là từ tuần thứ 3 sau sinh (đối với phụ nữ không cho bé bú) hoặc khi lượng sữa đã ổn định (đối với phụ nữ đang cho bé bú).

3. Các thuốc ngừa thai phối hợp thế hệ mới với loại progestin chọn lọc hơn giúp ít gây tăng cân và ít gây nổi mụn hơn. 

 

VNOCVS190727

Tài liệu tham khảo

1. Zawn V. How soon can you get pregnant after giving birth?. Available at: https://www.medicalnewstoday.com/articles/323286.php . Accessed on 1 Jul 2019.

2. WebMD. Is There a Right Time for Sex After Childbirth? Available at: https://www.webmd.com/sex-relationships/news/20190214/is-there-a-right-time-for-sex-after-childbirth#2 . Accessed on 2 Jul 2019

3. NHS. Sex and contraception after birth. Available at: https://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/sex-contraception-after-birth/ . Accessed on 1 Jul 2019

4. CDC. Lactational Amenorrhea Method. Available at: https://www.cdc.gov/reproductivehealth/contraception/mmwr/mec/appendixg.html . Accessed on 2 Jul 2019.

5. Fabic MS et al. Assessing the quality of data regarding use of the lactational amenorrhea method. Stud Fam Plann. 2013 Jun;44(2):205-21. doi: 10.1111/j.1728-4465.2013.00353.x.

6. CDC. Effectiveness of Family Planning Methods. Available at: https://www.cdc.gov/reproductivehealth/contraception/unintendedpregnancy/pdf/Contraceptive_methods_508.pdf . Accessed on 1 July 2019.

7. Mayo Clinic. Birth control options: Things to consider. Available at: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/birth-control/in-depth/birth-control-options/art-20045571 . Accessed on 1 July 2019.

8. Johnson J. Is the IUD or Pill a better form of birth control?. Available at: https://www.medicalnewstoday.com/articles/314368.php . Accessed on 1 July 2019.

9. Mayo Clinic. Choosing a birth control pill. Available at: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/birth-control/in-depth/best-birth-control-pill/art-20044807 . Accessed on 1 July 2019.

10. VerywellHealth. The Progestin-Only Birth Control Pill. Available at: https://www.verywellhealth.com/all-about-the-progestin-only-birth-control-pill-906866 . Accessed on 2 Jul 2019.

11. ACOG. Postpartum Birth Control. Available at: https://www.acog.org/Patients/FAQs/Postpartum-Birth-Control?IsMobileSet=false . Accessed on 2 Jul 2019.

12. BetterHealthChannel. Contraception after giving birth. Available at: https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/HealthyLiving/Contraception-after-childbirth . Accessed on 2 Jul 2019.

13. BV Từ Dũ. Available at: https://www.tudu.com.vn/en/aqm11/aqm39002/ . Accessed on 1 Jul 2019.

14. BV Từ Dũ. Những câu hỏi thường gặp khi sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp. Available at: https://tudu.com.vn/vn/y-hoc-thuong-thuc/ke-hoach-gia-dinh/bien-phap-tranh-thai/nhung-cau-hoi-thuong-gap-khi-su-dung-thuoc-ngua-thai-khan-cap/ . Accessed on 2 Jul 2019.

15. American Family Physician. Combined Oral Contraceptives for Mothers Who Are Breastfeeding. Am Fam Physician. 2005 Oct 1;72(7):1303-1304

16. Laura G. 18 Ways Pregnancy May Change Your Body Forever. Available at: https://www.livescience.com/63291-post-pregnancy-changes.html . Accessed on 1 Jul 2019.

17. VerywellHealth. Possible Causes of Postpartum Acne. Available at: https://www.verywellhealth.com/postpartum-acne-15971 . Accessed on 1 Jul 2019.

18. Camelia D. Four generations of progestins in oral contraceptives. UCLA Healthcare -VOLUME 16 (2012)