Vai trò của kháng sinh macrolides trong điều trị viêm mũi xoang

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Highlight: Vai trò của kháng sinh macrolides trong điều trị viêm mũi xoang

PGS TS. Lê Công Định - Trưởng khoa TMH - Bệnh viện Bạch Mai

Ô nhiễm không khí (bụi mịn và khí độc như NO2, SO2, CO, O3…) và tình trạng biến đổi khí hậu làm niêm mạc đường hô hấp bị kích thích, tăng hoạt động của các tế bào viêm và giảm chức năng phổi. Đây là nguyên nhân chính làm tỷ lệ Viêm mũi xoang (VMX) ngày càng gia tăng và việc quản lý bệnh lý này cũng khó khăn, thường tái phát.

-       Tại Anh, 30-50% bệnh không được kiểm soát mặc dù điều trị đầy đủ.

-       Tại Bỉ, 80% VMX mãn tính có polyps tái phát; 37% mổ lại sau 12 năm.

Từ đó làm tăng gánh nặng chi phí và chất lượng cuộc sống. Năm 2014, ở Mỹ tốn 22 tỷ USD (trực tiếp, gián tiếp) cho quản lý Viêm mũi xoang, trong đó kháng sinh chiếm tỷ lệ lớn.

Vì thế làm sao để quản lý tốt bệnh lý Viêm mũi xoang là vấn đề đáng quan tâm.

Như chúng ta đều biết, những tác nhân gây bệnh Viêm mũi xoang nội sinh gồm dị ứng, gen, trào ngược dạ dày thực quản,… và các tác nhân ngoại sinh là virus, vi khuẩn, nấm… trong đó, vi khuẩn là tác nhân cần bàn luận nhất vì khó kiểm soát. Những thách thức trong điều trị Viêm xoang mạn do vi khuẩn liên quan đến vi khuẩn tạo ra các siêu kháng nguyên, biofilm và khả năng nội bào hóa để lẩn tránh sự tiêu diệt của đại thực bào và thuốc kháng sinh.

- 35% VMX mạn tính polyps có tụ cầu vàng trong đó 55% trường hợp có 1 trong 20 loại siêu kháng nguyên

- 80% VMX mạn tính có Biofilms

- 17/27 (63%) VMX mạn tính sau mổ nội soi tái phát có tụ cầu vàng nội bào 

Từ đó, nguyên tắc chọn kháng sinh cần lưu ý nhiều đến khả năng phá hủy các cơ chế đề kháng của vi khuẩn.

* Trên lâm sàng, việc điều trị VMX Cấp do nhiễm khuẩn được khuyến cáo gồm có ít nhất 3 triệu chứng:

- Chảy mũi đục và mủ đọng ở vòm mũi họng

- Đau nhức nặng vùng mặt (trội về một bên)

- Sốt > 38 độ C

- Xét nghiệm máu: CRP tăng cao

- Các triệu chứng tái diễn và nặng hơn ban đầu

Điều trị nội khoa:

- Thuốc giảm triệu chứng

- Rửa mũi

- Corticoid 

- Kháng sinh: Mức độ nặng, nhiễm khuẩn, biến chứng

Điều trị ngoại khoa:

- Phẫu thuật khi có biến chứng

Theo IDSA:

- Loại kháng sinh chọn lựa: Amox, Amox/clavulanic

                   Cephalosporin: Cefuroxim, Cefdinir, Cefpodoxim 

                   Clarithromycin, Clindamycin, Cotrimoxazole

- Đường: Uống: ưu tiên

                Tiêm: khi nặng, có biến chứng

- Thời gian: 7 - 14 ngày

Theo tác giả Dubois, nghiên cứu điều trị VMX cấp trên người lớn, so sánh dùng clarithromycin 500mg/2 lần/ngày có tỷ lệ khỏi lâm sàng là 97% và khỏi vi khuẩn là 93% so với Amox/clavulanate 500mg/3 lần/ngày lần lượt là 87% và 90%.

Hiệu quả clarithromycin so sánh với levofloxacin trong VMX cấp với tỷ lệ thành công lâm sàng cũng lần lượt là 93% và 96% trong nghiên cứu của Adelglass.

Từ đó cho thấy clarithromycin không thua kém amox/clavulanate hay levofloxacin trong chọn lựa điều trị VMX Cấp ở người lớn, do clarithromycin diệt khuẩn với các cơ chế:

- Đạt nồng độ cao tại niêm mạc xoang (KS của mô)

- Phá vỡ cấu trúc Biofilms (in vitro)

- Xâm nhập nội bào

- Hiệu quả về lâm sàng và vi khuẩn

- Giảm tác dụng phụ 

* Trên lâm sàng, điều trị VMX mãn do nhiễm khuẩn được khuyến cáo là:

- Nội khoa: Rửa mũi, corticoids, kháng sinh

- Ngoại khoa: Phẫu thuật nội soi mũi xoang

Trong đó, kháng sinh Macrolide còn được khuyến cáo trong VMX mạn tính trong 2 trường hợp:

- Mục tiêu Kháng khuẩn: Cấp nhiễm khuẩn, mạn tính đợt cấp, biến chứng 

- Mục tiêu Kháng viêm và điều hòa miễn dịch 

Tóm tắt từ nhiều bằng chứng cho thấy các Macrolides vòng 14 gồm Erythromycin, Roxithromycin và Clarithromycin khi dùng liều thấp, kéo dài có tác dụng:

- Giảm viêm: IL-6, IL-8, TGF beta…

- Giảm phù nề niêm mạc

- Điều hòa hoạt động của bạch cầu trung tính (Neutrophils)

- Điều hòa tổng hợp & bài tiết chất nhày

Tóm lại, Viêm mũi xoang là bệnh lý rất phổ biến và ngày càng gia tăng. Việc quản lý cũng gặp phải nhiều thách thức. Chọn lựa kháng sinh hợp lý sẽ giúp quản lý tốt bệnh và giảm gánh nặng điều trị.

VTM2132776