Pheotypes và Endotypes trong Viêm Mũi Xoang Mạn

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Pheotypes và Endotypes trong Viêm Mũi Xoang Mạn

Ứng dụng phân loại Phenotypes mới trong thực hành lâm sàng tại Việt Nam

PGS. TS. BS Trần Viết Luân - ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch

Phân loại Viêm Mũi Xoang Mạn theo Phenotype (kiểu hình) và Endotype (kiểu gen) có vai trò quan trọng trong điều trị. 

  • Phenotype: Dựa trên đặc trưng lâm sàng như Viêm Mũi Xoang Mạn có hay không có polyp mũi (CRSw/sNP) 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn không Polyp mũi (CRSsNP): Đáp ứng viêm Th1 (đa số), viêm tăng neutrophil, tăng cytokine IL-8, IL-17 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn Có Polyp mũi (CRSwNP): Đáp ứng viêm quá mức qua trung gian Th2 (đa số), thâm nhập/tăng eosinophil, tăng cytokine IL-4, IL-5, IL-13 

  • Endotype: Dựa trên sinh bệnh học phân tử hay tế bào như: eosinophils bình thường hay tăng, tăng cytpkines đặc hiệu… 

  • Nghiên cứu về thâm nhập tế bào viêm trong Polyp:  

  • Người da trắng: Chủ yếu Eosinophil ưu thế 

  • Người Châu Á: Neutrophil thâm nhập cao hơn trong mô polyp mũi 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn polyp mũi ở người Châu Á có khoảng 50% Neutrophil với hoạt động gia tăng của tế bào Th1.  

  • Viêm Mũi Xoang Mạn polyp mũi trong các nghiên cứu ở Việt Nam, Neutrophil ưu thế chiếm 60-80% 

 

Theo tác giả Trần Viết Luân, CRSwNP và CRSsNP đều có cả eCRSwNP và neCRSwNP.  

  • Theo EPOS 2012 về định nghĩa Viêm Mũi Xoang Mạn: 

Viêm Mũi Xoang Mạn là ≥ 12 tuần với  

  • ≥ 2 triệu chứng, trong đó có ít nhất 1 triệu chứng nghẹt mũi/chảy mũi trước hay sau 

  • +/- đau/nặng mặt/trán 

  • +/- giảm hay mất ngửi mùi 

  • kèm theo hình ảnh gợi ý trên nội soi và/hoặc CT scan  

  • Theo bài Tổng quan của Tạp chí Otolaryngology 2019: 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn tăng Eosinophil (eCRS) 

  • Khởi phát trễ hơn 30-50 tuổi, thường giảm/mất khứu giác 

  • Polyp ở khe giữa với các mức độ, dịch nhầy đặc 

  • CT scan: Thường mờ toàn bộ xoang, xương tân sinh 

  • Điều trị: Mở rộng toàn bộ xoang, rửa corticoid tại chỗ sau mổ, (+/- biologics) 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn không tăng Eosinophil (non-eCRS) 

  • Khởi phát muộn >50 tuổi, nữ, béo phì, không có cơ địa dị ứng 

  • Dịch tiết đặc hay mủ khi bị nhiễm trùng do tắc nghẽn 

  • CT: Mờ các xoang tùy mức độ 

  • Điều trị: Đáp ứng tốt với macrolide liều thấp kéo dài, dùng trước hay sau mổ 

  • Theo EPOS 2012 Khuyến cáo về Macrolide liều thấp kéo dài: 

  • Trong Viêm Mũi Xoang Mạn có polyp: Dùng sau phẫu thuật 

  • Trong Viêm Mũi Xoang Mạn không có polyp (IgE máu không tăng): Điều trị duy trì mức độ nhẹ khi có cải thiện với topical steroid và irrigation, hoặc không cải thiện sau 3 tháng; hoặc dùng mức độ vừa/nặng; hoặc dùng sau phẫu thuật Nội soi mũi xoang 

  • Vai trò của Macrolide liều thấp kéo dài trong Viêm Mũi Xoang Mạn 

  • Macrolide có tính chống viêm và điều hòa miễn dịch 

  • Macrolide điều hòa hoạt động của neutrophil bằng cách ức chế lipopolysaccharide - được tạo ra do neutrophil. Ức chế sản xuất cytokines tiền viêm như IL-8 và TNF-α 

  • Macrolide điều hòa tổng hợp và tiết nhầy, thay đổi đặc tính chất nhầy, dẫn đến làm sạch nhầy hiệu quả 

  • Theo một phân tích hệ thống về Hiệu quả Macrolide liều thấp kéo dài trên Laryngoscope 2019: 

  • Bệnh nhân từ 18 tuổi, dùng Macrolide liều thấp kéo dài, có/không điều trị phẫu thuật nội soi xoang 

  • Hiệu quả đánh giá dựa vào thang điểm triệu chứng SNOT, CT, nội soi và các tác dụng phụ lên tiêu hóa và tim mạch  

  • Có 10 Nghiên cứu RCT thỏa mãn tiêu chí chọn mẫu được đưa vào phân tích 

  • Kết quả cho thấy Macrolide liều thấp (nửa liều) kéo dài cho điều trị hiệu quả trong Viêm Mũi Xoang Mạn tăng neutrophil và type 1/type 17 cytokines; liệu trình 24 tuần cho hiệu quả hơn 18 và 12 tuần 

Tóm lại, dựa vào kiểu hình (phenopype) và kiểu gen (endotype) để chẩn đoán có ý nghĩa quan trọng trong điều trị Viêm Mũi Xoang Mạn 

  • Thuốc: rửa mũi thể tích lớn, corticoid tại chỗ kéo dài, corticoid toàn thân (ngắn hạn), macrolide liều thấp kéo dài, biologics 

  • Phẫu thuật: Là một bước trong điều trị tổng thể nhằm mục đích giảm gánh nặng viêm, đưa corticoid tại chỗ vào được tốt hơn, giải quyết tắc nghẽn  

  • Viêm Mũi Xoang Mạn tăng Eosinophil: Rửa mũi với steroid tại chỗ sau mổ 

  • Viêm Mũi Xoang Mạn không tăng Eosinophil: macrolide liều thấp kéo dài 

  • Tiếp tục điều trị nội sau mổ  

     

VTM2136557