Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình

Bạn đã có tài khoản, đăng nhập tại đây.

Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình

Dr. Nguyễn Trọng Hưng

1. Mở đầu

Rối loạn tiền đình là bệnh lý thường gặp, không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống do ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày, mà nó còn góp phần làm tăng lo âu, trầm cảm cho người bệnh. Ngoài ra, do tâm lý sợ chóng mặt, sợ ngã, người mắc rối loạn tiền đình sẽ ngại vận động, ngại di chuyển… nên sẽ bị giảm sức co cơ, gây yếu cơ, tăng nguy cơ cứng khớp. 

Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình là một phương pháp vật lý trị liệu giúp đẩy nhanh quá trình thích nghi, bù trừ tiền đình, cải thiện nhanh các triệu chứng rối loạn thăng bằng và các triệu chứng chủ quan khác do tổn thương tiền đình gây ra. 

2. Mục tiêu

Các mục tiêu của liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình trong lâm sàng bao gồm: 

  • Cải thiện chức năng giữ thăng bằng của cơ thể ở trạng thái tĩnh và ở trạng thái động 
  • Giảm nguy cơ ngã
  • Giảm các cảm giác chủ quan của chóng mặt, rối loạn thăng bằng 
  • Tăng cường hiệu quả giữ thăng bằng của hệ thống tiền đình, hạn chế sự phụ thuộc quá mức vào chức năng thị giác và cảm giác sâu 
  • Cải thiện sự phối hợp thần kinh-cơ trong quá trình duy trì các tư thế của cơ thể
  • Giảm các biểu hiện lo âu, mất ngủ do rối loạn tiền đình

3. Cơ chế tác động của liệu pháp phục hồi tiền đình

Cơ chế chủ yếu của liệu pháp phục hồi tiền đình là tác động làm tăng kích thích đối với hệ thống tiền đình, tăng sự thích nghi của phản xạ tiền đình-mắt, tiền đình-tủy và các hoạt động chức năng của các giác quan quan trọng khác. Hệ thần kinh trung ương có vai trò quan trọng kiểm soát, điều chỉnh và tái lập lại các vận động của mắt, đầu, hệ thống cảm giác sâu cơ thể - điều này sẽ làm ngắn lại thời gian bù trừ tiền đình, giúp cải thiện các triệu chứng chóng mặt liên quan  tư thế hoặc liên quan thị giác và điều chỉnh thăng bằng cơ thể ở trạng thái tĩnh và trạng thái động.  

4. Các nội dung của liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình

 Đội ngũ nhân viên Y tế sẽ thực hiện các nội dung từ khám phát hiện, đưa ra chỉ định phù hợp, hướng dẫn thực hiện và theo dõi đánh giá hiệu quả các bài tập phục hồi chức năng tiền đình cho người bệnh.  

Tùy theo tính chất tổn thương của hệ thống tiền đình, có thể xây dựng liệu pháp phục hồi tiền đình hiệu quả cho từng người bệnh tại nhà hoặc tại cơ sở y tế. Các bài tập của liệu pháp này được bắt đầu ở mức độ cơ bản nhất mà người bệnh có khả năng thực hiện được và sẽ phức tạp dần lên sau khi đã thực hiện tốt các bài tập ban đầu. 

4.2. Chỉ định điều trị phục hồi chức năng tiền đình: 

4.2.1. Nhóm bài tập thích nghi:  

Nhóm các bài tập thích nghi được chỉ định cho người bệnh bị chóng mặt khi chuyển động cơ thể, hoặc khi có kích thích thị giác (chỗ đông người, đi bộ trên bề mặt có hoa văn sặc sỡ, xem phim cảm giác mạnh…). Nội dung bài tập thích nghi này được thiết kế đơn giản, hợp lý để người bệnh sẽ quen dần theo thời gian và hết các triệu chứng chóng mặt.  

4.2.2. Nhóm bài tập ổn định thị giác (Gaze Stabilization Test - GST) 

Nhóm bài tập ổn định thị giác được sử dụng để ổn định cử động của mắt đối với triệu chứng chóng mặt. Người bệnh luôn tập trung nhìn vào một điểm trong khi liên tục di chuyển đầu theo các hướng phải - trái hoặc trên - dưới trong vài phút và có thể làm như vậy tối thiểu 3 lần trong ngày. 

4.2.3. Nhóm bài tập thăng bằng: 

Được sử dụng để cải thiện sự cân bằng của cơ thể. Yêu cầu đối với bài tập này là vừa giữ được thăng bằng tốt ở các trạng thái tĩnh và trạng thái động cũng như giúp người bệnh tự tin trở lại trong các hoạt động sống hàng ngày của họ.  

Năm 2016, Hiệp hội Vật lý trị liệu - Thần kinh Hoa kỳ đã đưa ra Hướng dẫn lâm sàng dựa trên Y học bằng chứng về Phục hồi chức năng tiền đình ngoại vi do giảm tưới máu như sau: 

- Liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình nên chỉ định trong rối loạn tiền đình do giảm tưới máu một bên hoặc cả hai bên và kèm theo chóng mặt do nguyên nhân tiền đình (bằng chứng mạnh mẽ). 

- Các bác sĩ lâm sàng sẽ đánh giá hiệu quả giảm triệu chứng tiền đình khi người bệnh thực hiện các bài tập phục hồi chức năng tiền đình (bằng chứng mức độ vừa). 

- Dựa theo nguyện vọng và đáp ứng của người bệnh mà các bác sĩ lâm sàng sẽ chỉ định liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình cho phù hợp (bằng chứng mức độ vừa). 

- Trong bài tập ổn định thị giác, cần phải kèm theo chuyển động của đầu trong khi tập trung nhìn vào một vật cố định (bằng chứng mạnh mẽ). 

- Bài tập ổn định thị giác là một phần của chương trình tập tại nhà, được các sĩ lâm sàng chỉ định tối thiểu 3 lần/ngày (mức độ ý kiến ​​chuyên gia). 

- Bệnh nhân cần hiểu rõ các mục tiêu, phương pháp, tự đánh giá hiệu quả các bài tập phục hồi tiền đình (mức độ ý kiến ​​chuyên gia). 

Gần đây, với sự tiến bộ của công nghệ, đã có nhiều phương pháp đánh giá hiệu quả của liệu pháp phục hồi chức năng tiền đình như ghi động học tư thế (Computerized Dynamic Posturography) được sử dụng để đánh giá phản xạ tiền đình - tủy; động học thị giác (Dynamic visual acuity – DVA) để đánh giá các thay đổi phản xạ mắt-tiền đình; chỉ số động học dáng đi (Dynamic Gait Index). Các phương pháp này đã phần nào khách quan hóa hiệu quả của các bài tập phục hồi chức năng tiền đình trong thực hành lâm sàng. 

5. Kết luận

Rối loạn thăng bằng - chóng mặt, nhất là do nguyên nhân tổn thương tiền đình ngoại vi, là bệnh lý thường gặp và có ảnh hưởng nhiều chất lượng cuộc sống của người bệnh.  

Bên cạnh việc phát hiện bệnh, điều trị nguyên nhân và điều trị triệu chứng chóng mặt bằng các thuốc tăng cường khả năng bù trừ tiền đình… thì phương pháp phục hồi chức năng hệ tiền đình (với các nhóm bài tập thích nghi, ổn định thị giác, bài tập về thăng bằng) có vai trò quan trọng giúp cải thiện cũng như giảm tái phát các biểu hiện rối loạn thăng bằng - chóng mặt do các nguyên nhân khác nhau, đặc biệt là do tổn thương tiền đình ngoại vi.   

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Post RE, Dickerson LM. Dizziness: a diagnostic approach. Am Fam Physi- cian. 2010;82(4):361-368, 369. 

  1. Newman-Toker DE, Edlow JA. TiTrATE: a novel, evidence-based approach to diagnosing acute dizziness and vertigo. Neurol Clin. 2015; 33(3):577-599, viii. 

  1. Newman-Toker DE, Cannon LM, Stofferahn ME, Rothman RE, Hsieh YH, Zee DS. Imprecision in patient reports of dizziness symptom quality: a cross-sectional study conducted in an acute care setting. Mayo Clin Proc. 2007;82(11):1329-1340. 

  1. Drachman DA, Hart CW. An approach to the dizzy patient. Neurology. 1972;22(4):323-334. 

  1. Bisdorff A, Von Brevern M, Lempert T, Newman-Toker DE. Classifica- tion of vestibular symptoms: towards an international classification of vestibular disorders. J Vestib Res. 2009;19(1-2):1-13. 

  1. Tarnutzer AA, Berkowitz AL, Robinson KA, Hsieh YH, Newman-Toker DE. Does my dizzy patient have a stroke? A systematic review of bedside diagnosis in acute vestibular syndrome. CMAJ. 2011;183(9):E571-E592. 

  1. Kerber KA, Newman-Toker DE. Misdiagnosing dizzy patients. Common pitfalls in clinical practice. Neurol Clin. 2015;33(3):565-575, viii. 

  1. Newman-Toker DE, Camargo CA Jr. ‘Cardiogenic vertigo’—true vertigo as the presenting manifestation of primary cardiac disease. Nat Clin Pract Neurol. 2006;2(3):167-172.  

  1. Labuguen RH. Initial evaluation of vertigo [published correction appears in Am Fam Physician. 2006;73(10):1704]. Am Fam Physician. 2006; 73(2):244-251. 

  1. Lopez-Escamez JA, Carey J, Chung WH, et al.; Classification Committee of the Barany Society; Japan Society for Equilibrium Research; European Academy of Otology and Neurotology (EAONO); Equilibrium Com- mittee of the American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery (AAO-HNS); Korean Balance Society. Diagnostic criteria for Menière’s disease. J Vestib Res. 2015;25(1):1-7. 

  1. Stanton VA, Hsieh YH, Camargo CA Jr, et al. Overreliance on symptom quality in diagnosing dizziness: results of a multicenter survey of emer- gency physicians [published correction appears in Mayo Clin Proc. 2013; 88(7):777]. Mayo Clin Proc. 2007;82(11):1319-1328. 

  1. Maarsingh OR, Dros J, Schellevis FG, et al. Causes of persistent dizziness in elderly patients in primary care. Ann Fam Med. 2010;8(3):196-205. 

  1. Shoair OA, Nyandege AN, Slattum PW. Medication-related dizziness in the older adult. Otolaryngol Clin North Am. 2011;44(2):455-471, x. 

  1. Lempert T. Recurrent spontaneous attacks of dizziness. Continuum (Minneap Minn). 2012;18(5 Neuro-otology):1086-1101. 

  1. Tinetti ME, Williams CS, Gill TM. Dizziness among older adults: a pos- sible geriatric syndrome. Ann Intern Med. 2000;132(5):337-344. 

  1. Hoffman RM, Einstadter D, Kroenke K. Evaluating dizziness. Am J Med. 1999;107(5):468-478.  

  1. The Consensus Committee of the American Autonomic Society and the American Academy of Neurology. Consensus statement on the defini- tion of orthostatic hypotension, pure autonomic failure, and multiple system atrophy. Neurology. 1996;46(5):1470. 

  1. Kroenke K, Lucas CA, Rosenberg ML, et al. Causes of persistent diz- ziness. A prospective study of 100 patients in ambulatory care. Ann Intern Med. 1992;117(11):898-904. 

  1. Kattah JC, Talkad AV, Wang DZ, Hsieh YH, Newman-Toker DE. HINTS to diagnose stroke in the acute vestibular syndrome: three-step bed- side oculomotor examination more sensitive than early MRI diffusion- weighted imaging. Stroke. 2009;40(11):3504-3510. 

  1. Wipperman J. Dizziness and vertigo. Prim Care. 2014;41(1):115-131. 

  1. Lee H, Kim HA. Nystagmus in SCA territory cerebellar infarction: pattern and a possible mechanism. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2013;84(4): 446-451. 

  1. Newman-Toker DE, Saber Tehrani AS, Mantokoudis G, et al. Quantita- tive video-oculography to help diagnose stroke in acute vertigo and dizziness: toward an ECG for the eyes. Stroke. 2013;44(4):1158-1161. 

  1. Strupp M, Fischer C, Hanß L, Bayer O. The takeaway Frenzel goggles: a Fresnel-based device. Neurology. 2014;83(14):1241-1245. 

  1. Swartz R, Longwell P. Treatment of vertigo. Am Fam Physician. 2005; 71(6):1115-1122.  

  1. Kim JS, Zee DS. Clinical practice. Benign paroxysmal positional vertigo. N Engl J Med. 2014;370(12):1138-1147. 

  1. Kroenke K, Hoffman RM, Einstadter D. How common are various causes of dizziness? A critical review. South Med J. 2000;93(2):160-167. 

  1. Hornibrook J. Benign paroxysmal positional vertigo (BPPV): history, pathophysiology, office treatment and future directions. Int J Otolaryn- gol. 2011;2011:835671. 

  1. Parnes LS, Agrawal SK, Atlas J. Diagnosis and management of benign paroxysmal positional vertigo (BPPV). CMAJ. 2003;169(7):681-693. 

  1. Hilton MP, Pinder DK. The Epley (canalith repositioning) manoeuvre for benign paroxysmal positional vertigo. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(12):CD003162. 

  1. Fife TD, Iverson DJ, Lempert T, et al.; Quality Standards Subcommit- tee, American Academy of Neurology. Practice parameter: therapies for benign paroxysmal positional vertigo (an evidence-based review): report of the Quality Standards Subcommittee of the American Acad- emy of Neurology. Neurology. 2008;70(22):2067-2074. 

  1. Bhattacharyya N, Baugh RF, Orvidas L, et al.; American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery Foundation. Clinical practice guideline: benign paroxysmal positional vertigo. Otolaryngol Head Neck Surg. 2008;139(5 suppl 4):S47-S81. 

  1. Kentala E. Characteristics of six otologic diseases involving vertigo. Am J Otol. 1996;17(6):883-892.  

  1. Rascol O, Hain TC, Brefel C, Benazet M, Clanet M, Montastruc JL. Antivertigo medications and drug-induced vertigo. A pharmacological review. Drugs. 1995;50(5):777-791. 

  1. Bergenius J, Borg E. Audio-vestibular findings in patients with vestibular neuritis. Acta Otolaryngol. 1983;96(5-6):389-395. 

  1. Baloh RW, Honrubia V, Jacobson K. Benign positional vertigo: clinical and oculographic features in 240 cases. Neurology. 1987;37(3):371-378. 

  1. Fishman JM, Burgess C, Waddell A. Corticosteroids for the treatment of idiopathic acute vestibular dysfunction (vestibular neuritis). Cochrane Database Syst Rev. 2011;(5):CD008607. 

  1. Strupp M, Zingler VC, Arbusow V, et al. Methylprednisolone, valacy- clovir, or the combination for vestibular neuritis. N Engl J Med. 2004; 351(4):354-361. 

  1. Minor LB, Schessel DA, Carey JP. Ménière’s disease. Curr Opin Neurol. 2004;17(1):9-16. 

  1. Kentala E. Characteristics of six otologic diseases involving vertigo. Am J Otol. 1996;17(6):883-892. 

  1. Coelho DH, Lalwani AK. Medical management of Ménière’s disease. Laryngoscope. 2008;118(6):1099-1108.  

  1. Harcourt J, Barraclough K, Bronstein AM. Meniere’s disease. BMJ. 2014; 349:g6544. 

  1. Garduño-Anaya MA, Couthino De Toledo H, Hinojosa-González R, Pane-Pianese C, Ríos-Castañeda LC. Dexamethasone inner ear perfu- sion by intratympanic injection in unilateral Ménière’s disease: a two- year prospective, placebo-controlled, double-blind, randomized trial. Otolaryngol Head Neck Surg. 2005;133(2):285-294. 

  1. Postema RJ, Kingma CM, Wit HP, Albers FW, Van Der Laan BF. Intratym- panic gentamicin therapy for control of vertigo in unilateral Menière’s disease: a prospective, double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Acta Otolaryngol. 2008;128(8):876-880. 

  1. Hillier SL, McDonnell M. Vestibular rehabilitation for unilateral periph- eral vestibular dysfunction. Clin Otolaryngol. 2011;36(3):248-249. 

  1. Neuhauser HK. Epidemiology of vertigo. Curr Opin Neurol. 2007;20(1): 40-46. 

  1. Lee H, Sohn SI, Cho YW, et al. Cerebellar infarction presenting isolated vertigo: frequency and vascular topographical patterns. Neurology. 2006;67(7):1178-1183. 

  1. Paul NL, Simoni M, Rothwell PM; Oxford Vascular Study. Transient isolated brainstem symptoms preceding posterior circulation stroke: a population-based study. Lancet Neurol. 2013;12(1):65-71. 

  1. Lempert T. Vestibular migraine. Semin Neurol. 2013;33(3):212-218.  

  1. Langhagen T, Lehrer N, Borggraefe I, Heinen F, Jahn K. Vestibular migraine in children and adolescents: clinical findings and laboratory tests. Front Neurol. 2015;5:292. 

  1. Cherchi M, Hain TC. Migraine-associated vertigo. Otolaryngol Clin North Am. 2011;44(2):367-375. 

  1. Lempert T, Olesen J, Furman J, et al. Vestibular migraine: diagnostic criteria. J Vestib Res. 2012;22(4):167-172. 

  1. Maldonado Fernández M, Birdi JS, Irving GJ, Murdin L, Kivekäs I, Strupp M. Pharmacological agents for the prevention of vestibular migraine. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(6):CD010600. 

  1. Newman-Toker DE, Kattah JC, Alvernia JE, Wang DZ. Normal head impulse test differentiates acute cerebellar strokes from vestibular neu- ritis. Neurology. 2008;70(24 pt 2):2378-2385.  Gomez CR, Cruz-Flores S, Malkoff MD, Sauer CM, Burch CM. Isolated vertigo as a manifestation of vertebrobasilar ischemia. Neurology. 1996;47(1):94-97. 

 

VTM2141425